تا اینجایِ کار، تقریباً ده سال از فروشِ خونه و اثاث‌کشی به تهران می‌گذشت، و هنوز نتونسته بودیم خونه برایِ پدر و مادر بخریم. من و امید هم بزرگ‌تر شده بودیم، و فشارهایِ روحی و مالی و جامعه چنان مهلک بود که از وصفش توی اینجا عاجزم، و فقط به این متونِ ضعیف بسنده می‌کنم.

Up to this point, about ten years had passed since selling the house and moving to Tehran, and we still hadn't managed to buy a house for our parents. Omid and I had grown older too, and the psychological, financial, and social pressure was so crushing that I'm incapable of fully describing it here, and can only settle for these weak words.

زخم‌زبون‌ها و حرف‌هایِ خانواده تمومی نداشت، و هر روز و هر ماه یه زجر و حرفِ تازه رو باید تحمل می‌کردیم؛ با کوچک‌ترین اشاره، توی هر جایِ تهران یا ایران، اونجا حاضر بودیم و امیدوار که این دفعه این پروژه می‌تونه ناگتِ طلاییمون باشه. امید، برادرم، مجبور شد بره سربازی، و من تک‌وتنها موندم. تک‌وتنها خیلی تلاش کردم تا پروژه‌یِ للیکو از ترکیه به نتیجه‌یِ خوبی برسه، اما نشد.

The sharp remarks and comments from the family never ended, and every day, every month, we had to endure a fresh torment, a fresh comment; at the slightest hint of opportunity, anywhere in Tehran or Iran, we'd be there, hopeful that this time this project could be our golden nugget. My brother Omid was forced to go do his military service, and I was left completely alone. Alone, I tried so hard to bring the Leliko project from Turkey to a good outcome, but it didn't happen.

بخشی رو اینجا می‌نویسم، اما از اعماقِ وجودم ناراحتم که چرا باید اون‌طور از جسم و روح و روانم کار می‌کشیدم، و چرا باید من این زندگی رو با این بارِ مهیب به دوش می‌کشیدم. احساسی که داشتم، احساسِ له‌شدگی زیرِ غلطکِ ماشینِ آسفالت‌صاف‌کن بود؛ که با گوشت‌واستخوان، آهسته، روی زمین از روم رد می‌شه، اما نه توانایی تکلم داشتم و نه حرکت؛ دقیقاً مثلِ کابوس‌هایی که می‌بینی ولی نمی‌تونی کاری کنی.

I'm writing part of it here, but from the depths of my being I'm troubled by the fact that I had to work my body, spirit, and mind that way, and why I had to carry this life with such a crushing weight. The feeling I had was of being crushed beneath the roller of an asphalt-paving machine, flesh and bone, slowly passing over me on the ground, yet I had neither the ability to speak nor to move — exactly like the nightmares you have where you can see everything happening but can't do anything about it.

از سریِ اتودهایِ سرزمین‌هایِ درونیِ من
From the series: Sketches of My Inner Lands

جوِّ خونه طوری بود که اجازه‌یِ حرف‌زدن نداشتی، چه برسه به شکایت. چون خونه رو به‌خاطرِ ما فروخته بودن و کامپیوتر برامون خریده بودن، و ما، با این‌که هم ماشین براشون خریده بودیم، هم تمومِ هزینه‌ها رو می‌دادیم، هم لوازمِ خونه خریده بودیم، هم تمومِ بدهی‌هایِ پدرم رو صاف کرده بودیم و آبرویِ خونه رو برگردونده بودیم، و همچنان بدونِ چشم‌داشت کمک می‌کردیم، اما هنوز کافی نبود؛ باید به سندِ خونه می‌رسیدیم — اون هم نه یه خونه‌یِ کوچیک، بلکه یه خونه‌یِ بزرگ. نه پنجاه‌متری، بلکه هشتاد تا نود متری، چون خونه‌یِ ارومیه سیصد متر بود. خونه‌یِ عمون هفتادوپنج متر بود که گفتن ما با سه‌تا بچه نمی‌تونیم توی یه همچین جایی زندگی کنیم. خلاصه، لقمه بزرگ بود، و کسی حاضر نبود از قدم‌هایِ کوچیک شروع کنه.

The atmosphere at home was such that you weren't allowed to speak, let alone complain. Because they'd sold the house because of us and bought us a computer, and even though we'd bought them a car, covered every expense, bought them furniture, cleared every one of my father's debts, and restored the family's standing, and were still helping without expecting anything back, it still wasn't enough; we needed to reach the deed of a house — and not a small one either, a big one. Not fifty square meters, but eighty to ninety, because the Urmia house had been three hundred. Our uncle's house was seventy-five square meters, and they said we couldn't live somewhere like that with three kids. In short, it was too big a bite to take, and no one was willing to start with small steps.

جلویِ چشم‌هایِ ما، همکارهامون ازدواج می‌کردن، مستقل می‌شدن، برایِ خودشون حقِ زندگی قائل بودن، و به هر جا که می‌خواستن می‌رفتن و هر چیزی که می‌خواستن می‌خریدن، چون کار می‌کردن برایِ خودشون؛ و ما فقط نظاره‌گر بودیم. هر چیزی که می‌خواستیم رو باید از پدر و مادر اجازه می‌خواستیم — از لباس تا غذا تا همه‌چی.

Right in front of our eyes, our colleagues were getting married, becoming independent, claiming their own right to a life, going wherever they wanted and buying whatever they wanted, because they worked for themselves; and we were just spectators. Whatever we wanted, we had to ask our parents for permission — from clothes to food to everything.

همه فامیل منتظر بودن تا ببینن چه سرنوشتی برایِ ما رقم می‌خوره...

The whole extended family was waiting to see what fate had in store for us...

انزوا از اومدنِ به تهران شروع شده بود، اما اوجش اونجایی بود که خواهرم یه روز رفت به یه سمینار توی یه دانشگاهی، و اونجا یه نفر گفت سمتِ پردیس برایِ خریدِ خونه خوبه، و یهو دیدیم در حالِ اثاث‌کشی به پردیسِ دماوند هستیم؛ مادرم هم گفت اینجا چقدر خوبه. توی تهران فقط یه سال با خانواده زندگی کرده بودیم. مادرم به‌هیچ‌وجه نمی‌تونست آلودگی و ترافیکِ اونجا رو تحمل کنه، و همین تصمیم — رفتن به پردیس، بدونِ هیچ ملاحظه‌ای برایِ آینده‌یِ کاریِ من و امید — چنان ضربه‌ای بهمون زد که عملاً بی‌کار شدیم.

Isolation had already started with our move to Tehran, but it peaked when my sister went to a seminar at some university one day, and someone there mentioned that the Pardis area was good for buying a house, and suddenly we found ourselves in the middle of moving to Pardis-e Damavand; my mother said how nice it was there too. We'd only lived with the family in Tehran for one year. My mother couldn't stand the pollution and traffic there at all, and this decision — moving to Pardis, with zero consideration for Omid's and my careers — hit us so hard that we effectively became unemployed.

چرا؟ حمل‌ونقلِ روزانه یه هزینه‌یِ سنگین شده بود؛ تاکسی گرفتن هر روز، از پردیس تا مرکزِ تهران و برگشت، هم پول می‌برد هم جون. اتوبوس هم توی اون مسیر وجود نداشت اون دوران؛ تونلِ تهران-پردیس هنوز افتتاح نشده بود، به‌همراهِ جاده‌ش؛ و برایِ من و امید، رفتن و برگشتن با اون رانندگیِ وحشیانه‌یِ بعضی راننده‌ها، هم خطرِ جانی داشت، هم استهلاک. خستگیِ مسیر، فرسودگیِ جسمی، و این‌که هر روز از شهر دور می‌شدم، انزوایِ کاری‌ام رو هم بیشتر کرد؛ دیگه فرصتی برایِ هیچ‌چیزِ دیگه‌ای، جز رفتن و برگشتن و کار کردن، نمی‌موند.

Why? The daily commute became a heavy expense; taking a taxi every day, from Pardis into central Tehran and back, cost both money and stamina. There wasn't even a bus route on that road back then; the Tehran-Pardis tunnel, along with its highway, hadn't opened yet; and for Omid and me, the commute, with some drivers' reckless driving, carried both physical danger and sheer wear and tear. The exhaustion of the commute, the physical toll, and being farther from the city every day deepened my isolation at work too; there was no room left for anything except going, coming back, and working.

نتیجه؟ هیچ. طیِ چند سال، کاملاً از بازارِ کارِ تهران دور افتادیم. تلاش می‌کردم به‌صورتِ اینترنتی هم کار کنیم، ولی عملاً این گزینه هم جوابی نمی‌داد، چون اینترنتِ خونه ۱۲۸ کیلوبایتی بود، و هرچقدر می‌گفتیم «پدرجان، این مورد رو با صاحب‌خونه صحبت کنید تا بلکه ارتقا بدیم»، می‌گفت بعداً، و هی امروزوفردا می‌کرد؛ طبقِ یه حرف که پدر همیشه می‌گفت — یه کلمه‌یِ ترکیِ آذری که برگردانش به فارسی حقِ مطلب رو ادا نمی‌کنه، ولی در کل به معنایِ «هرگز» می‌شه؛ یعنی کاری که هرگز انجام نمی‌شه.

The result? Nothing. Over the course of a few years, we became completely cut off from Tehran's job market. I tried to find work online too, but that option practically went nowhere either, since our home internet ran at 128 kilobytes; and no matter how many times we said, "Dad, please talk to the landlord about upgrading this," he'd say later, and kept putting it off day after day — in line with a phrase my father always used, an Azeri Turkish word whose translation into Persian doesn't quite do it justice, but which basically means "never"; meaning something that will never, ever get done.

Dušyeri, LELIKO, PEPEE - 2015

مداومِ رو به جلو حرکت کردن توی سرشتِ آدمه و هیچ‌وقت امیدواری از دلِ آدم کنده نمی‌شه. با وجودِ تمومِ شکست‌ها و بر باد رفتنِ هر چیزی که به حساب واریز می‌شد، توی شرایطِ یه خانواده‌ی منفعل و منتظرِ معجزه، و اقتصادِ رو به فروپاشیِ ایران توی اون سال‌ها، من مداوم دنبالِ راهِ چاره بودم. مادرم شبانه‌روز نماز و دعا می‌خوند. یه مدتی هم رفت و زیرزمینی که من و امید توش زندگی می‌کردیم، توی خونه‌ی عمو حیدر، رو تبدیل کرد به آرایشگاهِ زنونه؛ ولی هزینه‌ی رفت‌وآمد نمی‌صرفید و جمعش کرد. همین وضع رو توی ارومیه هم داشتیم، ولی بازم کفافِ کار رو نمی‌داد و فشارِ زیادی روی مادرم بود با سه‌تا بچه. توی تهران هم جواب نداد؛ یا شاید ما اصلاً سواد و تخصصِ بزرگ‌کردنِ یه بیزینسِ کوچیک رو نداشتیم، نمی‌دونم دلیلش چی بود. ولی خلاصه بعد از اون همه سال کارِ بی‌وقفه، زندگیِ بدونِ تفریح و استراحت، حتی بدونِ داشتنِ یه دوست‌دختر، بازم امیدوار بودم و فکر می‌کردم یه روز این فشارها تموم می‌شن و ازدواج می‌کنم و مستقل میشم. ولی نشد. تنها راه، پیدا کردنِ کار بیرون از ایران بود؛ چون زندگی توی ایران، و تحریمِ بانک‌های ایرانی، عملاً کار کردن رو تعطیل کرده بود و گزینه‌ی خوبی نبود. بالاخره ایمیل زدیم به خانم عایشه شوله بیلگیچ (Ayşe Şule Bilgiç) و هر چی کار کرده بودیم رو جمع کردیم توی رزومه و فرستادیم.

Constantly moving forward is in human nature, and hope never leaves a person's heart. Despite every failure and every bit of money that vanished, in the situation of a passive family waiting for a miracle, and Iran's collapsing economy in those years, I kept searching for a solution. My mother prayed day and night. For a while, she even turned the basement where Omid and I lived, in uncle Heydar's house, into a women's hair salon, but the commute cost too much and she closed it. We had the same situation in Urmia too, but it still was not enough work, and there was a lot of pressure on my mother with three children. It did not work out in Tehran either — or maybe we just did not have the knowledge or skill to grow a small business. I don't know the reason. But after all those years of nonstop work, a life with no fun, no rest, not even a girlfriend, I still had hope. I thought one day this pressure would end and I would get married. But it did not happen. The only option left was to find work outside Iran, because life in Iran, and the sanctions on Iranian banks, had basically shut down any chance of working. It was not a good option. In the end, we emailed Ms. Ayşe Şule Bilgiç, gathered everything we had worked on into a resume, and sent it.

عکسی که از دورانِ تولیدِ سه قسمت از انیمیشنِ محبوبِ «للیکو» از خودم دارم، همینه؛ فکر کنم امیر ذوقی این رو از من گرفته بود.
The photo I have of myself from the time we produced three episodes of the popular animation "Leliko" is this one — I think Amir Zoghi took it.

وقتی ایشون موافقت کرد یه تست بگیره و بعدش یه کار بهمون بده، اونقدر خوشحال و شاد بودم که توی پوستِ خودم نمی‌گنجیدم. احساس می‌کردم دیگه برای همیشه فقر و بدبختی رو پشتِ سر می‌ذارم. خونه می‌خرم برای پدر و مادرم و اونا هم خوشحال می‌شن. ولی زهی خیالِ باطل. هیچ‌وقت احساس نکردم پدر دارم. سرپا ایستادم و جنگیدم. ولی خیلی هم توی تنهایی اشک ریختم. زاری کردم و دعا کردم که چرا این زندگی باید با من این‌جوری رفتار کنه؟ چرا من اصلاً باید به دنیا می‌اومدم؟ ولی این بار فکر می‌کردم آخرین تلاشه.

When she agreed to give us a test and then possibly give us a job, I was so happy I could hardly contain myself. I felt like I was finally leaving poverty and hardship behind for good. I would buy a house for my parents, and they would finally be happy. But it was all wishful thinking. I never felt like I had a father to lean on — I always chased down my own work myself. I stood on my own feet and fought. But I cried a lot in private too. I wept and prayed, asking why life had to treat me this way. Why did I even have to be born? I always blamed my parents, and their parents before them, and I still do. But this time, I thought it was my last chance.

من اصلاً مایا بلد نبودم. شب و روز مایا تمرین می‌کردم. نمی‌دونم چرا ولی هنوز امیدوار بودم. با ته‌پس‌اندازی که داشتم رفتم یه کلاسِ مایا ثبت‌نام کردم و چند تا جلسه رفتم. تنها کلاسی بود که یه بنده‌خدایی برگزار می‌کرد و همش می‌خواست کلاس بذاره و مل‌بازی کنه و اسکریپت بنویسه، و منم همش می‌گفتم آخه آدمِ خوب، این چیزها برام مهم نیست. چون تجربه‌ی کافی داشتم، خودم هدایت می‌کردم که مثلاً اگه بخوام فلان کاری که توی تری‌دی‌مکس می‌کردم رو توی مایا انجام بدم، چیکار باید بکنم. و این‌جوری یه‌کم یاد گرفتم.

I did not know Maya at all. I practised Maya day and night. I don't know why, but I was still hopeful. With the little savings I had left, I signed up for a Maya class and attended a few sessions. It was the only class around, run by some guy who mostly wanted to mess around and write scripts instead of teaching. I kept telling him, "Look, man, none of that matters to me." Since I already had enough experience, I would just direct him — asking, for example, how to do in Maya something I already knew how to do in 3ds Max. That's how I picked up a bit of it.

این عکس بالا رو هم از روی یه ویدئوی کیفیت‌پایین، سرِ همون کلاسِ مایا، اسکرین‌شات گرفتم. این یکی رو هم گوگل خودکار بک‌آپ گرفته بود و من اصلاً خبر نداشتم ازش. چهره‌ام قشنگ از حالِ درونم خبر می‌ده، ولی چاره‌ای جز حرکت رو به جلو و امیدواری نداشتم.

I took this screenshot above from a low-quality video during that same Maya class. This one was also automatically backed up by Google, and I had no idea it even existed. My face clearly shows what was going on inside me, but I had no choice but to keep moving forward and stay hopeful.

تستِ انیمیشنِ پپه رو توی همین تاریخ براشون فرستادم؛ از توی ایمیلِ خودم درش آوردم: چهارشنبه، ۲۷ فروردین ۱۳۹۳.

I sent them the Pepee animation test on this date — I found it in my own email: Wednesday, April 16, 2014.

تستِ انیمیشن یه دقیقه بود، با سه شخصیت، که باید از استوری‌بورد شروع می‌کردم تا انیمیت و رندرِ نهایی. چون مایا رو هنوز کار نکرده بودم و بلد نبودم، تلاش کردم و همه‌یِ شخصیت‌ها رو آوردم به نرم‌افزارِ مکس، با بایپد ریگشون کردم، و همه‌یِ تست رو توی مکس انجام دادم. روزهایِ طاقت‌فرسایی بود، چون هیچ‌رقمه نمی‌دونستم که آیا با دیدنِ تست، اوکیِ نهایی رو می‌دن، یا می‌گن «خوشمون نیومد، برید پیِ کارتون». گزینه‌یِ دوم، قطعاً برایِ من و خانواده در اون دوران، یه فاجعه‌یِ مهلک بود. باید و باید این کار اوکی می‌شد.

The animation test was one minute long, with three characters, and I had to take it from storyboard all the way to final animation and render. Since I hadn't worked with Maya yet and didn't know it, I brought all the characters into 3ds Max, rigged them with Biped, and did the entire test in Max. Those were grueling days, because I had no way of knowing whether they'd give final approval after seeing the test, or say "we're not impressed, go your own way." That second option, for me and my family at that time, would have been an absolute catastrophe. This had to, had to, get approved.

یادمه اینقدر توی گوگل‌مپ توی کوچه و خیابون‌هایِ منطقه‌ای که شرکتِ دوشیری بود می‌رفتم و خیره می‌شدم، و لحظه‌شماری می‌کردم برایِ دریافتِ یه ایمیل از ترکیه، از دستِ خانم عایشه. در تمامِ این مدت هم خواهرم، طبقِ معمول، رئیس بود و همه‌چیز رو ایشون تنظیم می‌کرد، و برایِ هر پاسخی، مخصوصاً توی زمینه‌یِ مالی، باید دخالت می‌کرد؛ و من صرفاً یه انجام‌دهنده بودم که در نهایت، کار باید به پولِ خوبی می‌رسید تا تبدیل بشه به خونه. هیچ‌وقت عذاب و استیصالی که تجربه می‌کردم رو نمی‌تونم توصیف کنم.

I remember how much I'd go into Google Maps and stare at the alleys and streets in the area where the Dušyeri company was, counting down the moments for an email from Turkey, from Ms. Ayşe. Through all of this, my sister, as usual, was in charge, arranging everything, and had to weigh in on every response, especially anything financial; I was simply the one carrying it out, while in the end, the work had to translate into good money that could become a house. I can never fully describe the anguish and desperation I experienced.

در اوجِ انتظار، پاسخِ مثبت رو دریافت کردیم و قرار شد سه قسمتِ ده‌دقیقه‌ای تولید کنیم.

At the height of that waiting, we finally got a yes, and it was decided we'd produce three ten-minute episodes.

به کمک مرحوم آقای ابوالحسنی و اعتمادی که به من و پشتکارم داشت، کلیدِ تولید رو توی یکی از اتاق‌های استودیوی ایشون زدم. همه‌جای اتاق کثیف بود، با هزار بدبختی تمیزکاری کردم؛ مخصوصاً چیدنِ اون همه کامپیوتر و نصبِ مایا و ددلاین برای مدیریتِ رندرها و تستِ شبکه، دمار از روزگارم درآورد. شروع کردم به استخدامِ چند تا انیماتورِ باذوق: خانم لیلا شعبانی، راحیل شهبازی، امیر ذوقی، یکی از برادرانِ نجومی که تازه از مشهد رسیده بودن به تهران — آقای فرزاد نجومی که چنان با شور و علاقه کار می‌کرد که هنوز یادمه و خیلی به پروژه کمک کرد؛ آها، هومن سروش‌نیا هم بود؛ خانم نگاه مجلسی و خودم.

Thanks to the late Mr. Abolhasani, and the trust he had in me and my work ethic, I got the green light to start production in one of the rooms of his studio. The whole room was filthy. I cleaned it up with a thousand struggles, and especially setting up all those computers and installing Maya and Deadline to manage renders and network tests nearly finished me off. I started hiring a few talented animators: Leila Shabani, Rahil Shahbazi, Amir Zoghi, one of the Nojoomi brothers who had just arrived in Tehran from Mashhad — Farzad Nojoomi, who worked with such passion and enthusiasm that I still remember it, and who contributed a lot to the project. Oh, and Houman Soroushnia, who was not a very good experience to work with. Also Negah Majlesi, and myself.

از صبح تا ساعتِ یازده شب کار می‌کردم، کار و کار. فشارِ کار اونقدر زیاد بود که روزی صد بار آرزویِ مرگ می‌کردم، ولی باید ادامه می‌دادم. بعد از کلی بی‌خوابی برایِ تمومِ کردنِ تستِ انیمیشنِ پِ‌پِ، و با نیازِ مرگ‌وزندگیِ پروژه‌یِ جدید که همین للیکو بود، دیگه نمی‌تونستم کار رو ول کنم. اصلاً عقب‌نشینی توی خونِ من وجود نداره.

I worked from morning until 11 p.m., nothing but work. The pressure was so intense I wished for death a hundred times a day, but I had to keep going. After all those sleepless nights finishing the Pepee animation test, and with the do-or-die urgency of the new project, which was Leliko itself, I couldn't let the work go anymore. Backing down simply isn't in my blood.

اما از ترکیه مدام ادیت می‌فرستادن و من خیلی کلافه شده بودم؛ ادیت‌هایی بی‌اهمیت. ولی حالا که فکر می‌کنم، دلیلش رو می‌فهمم: چون ما سه قسمتِ ده‌دقیقه‌ای رو تقریباً توی پنج ماه تموم کرده بودیم، و خانم عایشه اونقدر تعجب کرده بود و خوشحال بود که تیمِ مستقر توی ترکیه تصمیم گرفته بود سنگ جلویِ پامون بندازه؛ اونقدر کار رو به استهلاک کشوندن که داشتم روانم رو از دست می‌دادم. یه ایمیل هم در همین زمینه فرستادم ولی به جایی نرسید.

But Turkey kept sending edits nonstop, and I was extremely frustrated — edits that seemed to matter for nothing. But looking back now, I understand the reason: we had finished three ten-minute episodes in about five months, and Ms. Ayşe was so surprised and pleased that the team based in Turkey decided to throw obstacles in our way, dragging the work out so much that I was losing my mind. I sent an email about it too, but it went nowhere.

در قبالِ یه پولِ ناچیز — که در حینِ نوشتنِ این مطالب مجدداً رقم رو چک کردم و با دیدنِ رقم توی قرارداد شوکه شدم — این همه آزار انصاف نبود. حتی خانم عایشه هم نگفت که چطور قراره بسازید کار رو؟ اصلاً با این عدد ممکنه یا نه؟ چون براشون سود داشت، ولی برایِ من با اون همه آرزویِ واهی و دلخوشی که بعد از این پشتِ‌سرِهم کار ازشون خواهیم گرفت، امیدواری توی یه آینده‌یِ مبهم بود. هر چی می‌دادن می‌رفت توی جیبِ انیماتورها و یه ذره برایِ خودمون که گذرانش کنیم، به امیدِ این‌که بعد از این مرحله، بیشتر و بهتر باهاشون بریم جلو. ولی با عقل و آرامشِ الان، که به قرارداد نگاه می‌کنم، این کار متأسفانه یه سوءاستفاده‌یِ محض بیشتر نبود.

For such a paltry sum — I actually went back and checked the figure again while writing this, and was shocked all over again looking at the number in the contract — that much mistreatment wasn't fair. Ms. Ayşe herself never even asked how we were supposed to pull the work off; whether it was even possible with that number. Because it worked out in their favor, but for me, with all that wishful thinking and comfort in the idea that we'd keep getting work from them one project after another, it was just hope placed in an uncertain future. Whatever they paid went straight into the animators' pockets, with barely a sliver left for us to get by on, hoping that after this stage we'd move forward with them on better terms. But with the clarity and calm I have now, looking back at that contract, that arrangement was, unfortunately, nothing more than outright exploitation.

این عکس رو هومن سروش نیا گرفت. کاش روی صورت آدم معلوم بود که درونش چطوره. پشت سرم خانم شهبازی هست با آقای امیر ذوقی
This photo was taken by Houman Soroushnia. I wish a person's face could show what's going on inside them. Behind me are Ms. Shahbazi and Mr. Amir Zoghi.

من پایِ کامپیوترها، شب و روز، هر لحظه داشتم نابود می‌شدم؛ شب و روز می‌رفتم سرِ کار و برمی‌گشتم، و آقایِ ابوالحسنی هم هروقت من رو می‌دید می‌پرسید: «این کارِ ترکیه کِی تموم می‌شه؟»

I was destroying myself, moment by moment, day and night, in front of those computers; day and night I'd go to work and come back, and whenever Mr. Abolhasani saw me he'd ask, "When is this Turkey job going to be done?"

کارِ ترکیه بالاخره تموم شد، و با هزار جور واسطه و درصد، پول گرفتیم — که در نهایت اون هم به ضرر ختم شد.

The Turkey job finally wrapped up, and after going through a thousand kinds of middlemen and cuts, we got paid — which, in the end, also came out to a loss.

آقای ابوالحسنی یه روز من رو احضار کرد که چی شد پروژه‌ی ترکیه؟ منم کمی ماجرا رو توضیح دادم، و ایشون با چهره‌ای درهم‌کشیده گفت: «آقای رضوی، این همه ماه از استودیوی من استفاده کردی، کامپیوترها و هزینه‌ی برق و آب و این‌ها؛ حالا من چطور از شما پول بگیرم؟» و دیگه چیزی نگفت. این، آخرین ارتباطِ من با آقای ابوالحسنی بود؛ آبروی حرفه‌ای که سال‌ها رنج و زحمت کشیده بودم تا جمعش کنم، همین‌جوری بر باد رفت.

One day, Mr. Abolhasani summoned me and asked what had happened with the Turkey project. I explained a little of the situation, and with a grim face, he said, "Mr. Razavi, you have used my studio all these months — the computers, the electricity and water costs, and so on. Now how am I supposed to ask you for money?" And he said nothing more. That was the last contact I ever had with Mr. Abolhasani — the professional reputation I had spent years of hardship building was destroyed just like that.

ولی کسی نمی‌دونست که توی خانواده، پشتِ پرده، توحید شاهدِ چه فجایع و زجرها و اهانت‌هایی بوده. کسی نمی‌دونست توحید پول‌پرست نیست، توحید فامیل‌پرست نیست، توحید از کسی سوءاستفاده نمی‌کنه؛ توحید ناچاره برایِ خانواده خونه بخره، و همیشه‌یِ خدا نازل‌ترین عدد رو می‌گه، مبادا کار از دستش در بره. توی خانواده‌یِ توحید کسِ دیگه‌ای کار نمی‌کنه، و باید هزارجور پولِ اجاره و خوردوخوراک و بنزین و لباس و غذا و قبوض و خیلی چیزهایِ دیگه رو دربیاره. چرا توحید باید این‌جوری می‌شد؟ چون هنوز نمی‌دونه، و کسی هم نیست که بهش بگه، توی عالمِ بیزینس اصول و مقرراتی هست که باید بهش پایبند بود؛ وگرنه همه‌چیز سوءاستفاده و به‌ضررِ آدم تموم می‌شه — که همین‌طور هم شد. ولی کسی نمی‌دونست و نمی‌شد گفت.

But no one knew what horrors, torments, and insults Tohid was witnessing behind the scenes, within his own family. No one knew that Tohid isn't money-obsessed, that Tohid doesn't put family above everything, that Tohid doesn't exploit anyone; Tohid has no choice but to buy his family a house, and every single time, he quotes the lowest possible number, terrified of losing the job. In Tohid's family, no one else works, and he has to somehow come up with rent, food, gas, clothes, groceries, bills, and a thousand other things. Why did it have to be this way for Tohid? Because he still doesn't know, and there's no one there to tell him, that in the world of business there are principles and rules you need to hold to — otherwise everything ends in exploitation and works against you, which is exactly what happened. But no one knew, and there was no way to say it.

تصاویرِ بالا به‌صورتِ اتفاقی توی گوگل‌فوتوز بک‌آپ گرفته شده بودن. با یازده تا کامپیوتر کار رو رندر می‌کردم و مدیریتِ رندر رو هم با ددلاین انجام می‌دادم. وضعیتِ کابل‌ها و سرور رو، پیش از سر و سامون دادنش، می‌بینید؛ اصلاً وضعی بود. خوشحالم که این تصاویر وجود دارن و قرار نیست از ذهن پاک بشن، چون از اون دوران فقط خاطراتِ مبهم و درس‌هاش باقی موندن.

These photos above were accidentally backed up on Google Photos. I rendered the work using eleven computers and managed the render queue with Deadline. What you see here is the state of the cables and server before I got them organized — it was a real mess. I am glad these photos exist and won't fade from memory, because from that period, only vague memories and their lessons remain.

این اتاقی بود که آقایِ ابوالحسنی در اختیارم گذاشت. تا روزی که بشه ازش استفاده کرد تا پروژه رو کلید بزنیم، خیلی کار کردم!

This was the the room that Mr. Abolhasani gave me to use. I worked hard to get it to a point where we could actually use it to kick off the project!

هیچ‌وقت یادم نمی‌ره روزی رو که از طریقِ یه واسطه، پولِ نهاییِ للیکو رو بهمون دادن. یادم نیست دقیقاً چقدر بود. یادمه که از طریقِ آشناهای آقای منبتی تونستیم پول رو بگیریم.

بعد از چند ماه، پدرم خیلی راحت رو کرد بهم و گفت: «از لیرهای ترکیه چیزی نمونده.»

I will never forget the day a middleman finally handed us the final payment for Leliko. I don't remember exactly how much it was. But instead of thanking us, my father was upset, right there on the street. I remember we managed to get the money through some of Mr. Manbati's connections.

A few months later, my father just casually turned to me and said, "There's nothing left of the Turkish lira."

I was destroyed.

این تنها یه اپیزود از سه اپیزودیه که خودم کارگردانی کردم و تولیدش کردیم. طبقِ توافقمون با خانم عایشه، اسمِ کارگردان رو ذکر نکردن. الان بهش افتخار می‌کنم، ولی تحملِ دیدنِ حتی یه فریم از این ویدئو رو ندارم؛ چون میلیون‌ها بار پایِ هر فریمش خونِ گریه کردم. این اپیزود رو ضرب‌در سه بکنید.

This is just one of three episodes I directed and we produced. Based on our agreement with Ms. Ayşe, the director's name was not credited. I am proud of it now, but I cannot bear to watch even a single frame of this video, because I cried blood a million times over every frame of it. Multiply this episode by three.

از للیکو چی یاد گرفتم؟ نحوه‌ی برخورد با یه سریالِ سه‌بعدی رو یاد گرفتم. این‌که روش‌هایی وجود داره تا کار رو بهینه‌تر و حرفه‌ای‌تر جلو ببری. یه‌جور دانشگاهِ تولیدِ سریالِ انیمیشنِ سه‌بعدی بود، ولی توی مقیاسی خیلی حرفه‌ای‌تر و بین‌المللی‌تر. یاد گرفتم چه تکنیک‌هایی باید به‌کار برد تا کار، با این‌که ممکنه بینِ پنج تا ده تا انیماتورِ فول‌تایم تقسیم بشه، یکدست از آب دربیاد. یاد گرفتم که همیشه، اعتمادها رو توی سطحِ بالاتر حفظ کنم. یاد گرفتم که اجازه ندم یه آدمِ بی‌تجربه توی مسائلِ مالی و قراردادی و مذاکرات همراهم بشه. به نظرم بزرگ‌ترین درس اینه که نداشتنِ صداقت توی روندِ کار، باعث می‌شه بیشتر از حدِ معمول فشارِ روانی و جسمی به آدم وارد بشه؛ فشاری که می‌تونه کمرِ آدم رو بشکنه، مخصوصاً اگه بارِ خانواده با تمومِ هزینه‌هاش روی دوشت باشه و منتظر باشن یه پولِ قلمبه بیاری تا خونه بخرن.

What did I learn from Leliko? I learned how to approach a 3D series. I learned that there are methods to move work forward more efficiently and more professionally. It was like a university for producing 3D animated series, but on a much more professional, international scale. I learned what techniques are needed to keep the work consistent, even when it might be split among five to ten full-time animators. I learned to always maintain and preserve trust at a higher level. I learned not to let an inexperienced person get involved alongside me in financial matters, contracts, or negotiations. I think the biggest lesson is that a lack of honesty in the process puts more psychological and physical pressure on a person than usual — pressure that can break someone's back, especially when the burden of a family and all its expenses rests on your shoulders, and they're waiting for you to bring home a large sum of money to buy a house.

August 2015
Buying out military service and obtaining the End-of-Service Card
خرید خدمت و گرفتن کارت پایان خدمت

میونِ اون همه بدبختی و مسئولیت، خواستم از ایران خارج بشم؛ مثلاً برم خارج. نمی‌شد. باید دو سال خدمتِ سربازی می‌رفتم. بدونِ داشتنِ کارتِ پایانِ خدمت، نمی‌تونستم پام رو از مرز بیرون بذارم. از روزی که مشمول شده بودم، دانشگاه رو هم نصفه‌ونیمه ول کرده بودم و شب و روز سگ‌دو می‌زدم تا خرجِ خانواده رو دربیارم؛ اگه پول داشتم و کارهایی که انجام می‌دادم پولش برایِ خودم بود، پا می‌شدم می‌رفتم ترکیه، حضوری با عایشه صحبت می‌کردم. من رقم نداشتم برم پارکِ سرِ کوچه، چه برسه خارج از ایران.

Amid all that hardship and responsibility, I wanted to get out of Iran — go abroad, for instance. It wasn't possible. I had to do two years of mandatory military service. Without an end-of-service card, I couldn't set foot outside the country. Ever since I became eligible for service, I had already half-abandoned university and was running myself into the ground day and night just to cover my family's expenses; if I'd had money, if the work I was doing had actually been for myself, I'd have just gotten up and gone to Turkey, spoken to Ayşe in person. I didn't have enough to go to the park at the end of the street, let alone leave Iran.

هر کاری می‌کردیم، هر روز و هر دقیقه می‌گفتن: «به‌خاطرِ شما خونه‌مونو فروختیم و الان آواره‌یِ خیابون‌ها شدیم. وگرنه الان خونه داشتیم.» انگار نه انگار که خونه‌یِ عمو کاظم رو توی تهران فروختن، و خونه‌یِ بعدی رو هم که توی بخشِ خاک‌سفیدِ تهران بود، به‌خاطرِ حرف‌هایِ عموم که می‌گفت اونجا معتاد داره، فسخ کردن؛ و خانمی که خونه رو می‌فروخت، نفرین‌مون می‌کرد. اما من و امید شده بودیم کیسه‌بوکس، و تمومِ تقصیرها و بدبختی‌ها زیرِ سرِ ما بود. کاش زندگی این‌جوری پیش نمی‌رفت.

No matter what we did, every single day, every minute, they'd say: "Because of you, we sold our house, and now we're out on the streets. Otherwise we'd still have a home." As if it never happened that they were the ones who sold uncle Kazem's house in Tehran, and then canceled the deal on the next house, in the Khak-e Sefid district of Tehran, because of something my uncle said about there being an addict living nearby — and the woman selling that house cursed us over it. But Omid and I had become the punching bags; every fault and every misfortune landed on us. I wish life hadn't gone this way.

بزرگ‌ترین شانسِ زندگیم زمانی بود که دولت، به‌خاطرِ کسریِ بودجه، اقدام کرد به فروشِ خدمتِ سربازیِ مشمولانِ غایب، و من هم شاملش می‌شدم. دقیق یادمه که درست بعد از اتمامِ پروژه‌ی تهرانی‌ها بود که این طرح اعلام شد. رقمِ من بیست‌ویک میلیون تومن بود.

In the middle of all that hardship and pressure, the biggest stroke of luck in my life came when the government, due to a budget shortfall, started allowing men who had skipped their mandatory service to buy their way out — and I qualified. I remember clearly it was right after the Tehrani-ha project ended that this program was announced. My amount came to 21 million tomans.

پیش‌تر، قبل از این‌که صاحب‌خونه پیش‌پرداخت رو برگردونه — پیش‌پرداختِ همون جایی که برایِ تولیدِ تهرانی‌ها رهن کرده بودیم — به بابام گفتم این ۲۰۶ رو بفروشه؛ ده تومن که دستمون رسید، بریم پژو پارس بخریم. گفت نه.

پژو دویست و شیش نقره ای رو هم از یک نزول خور خریده بودیم و چقدر با امید زجر کشیدم تا رقمش رو صاف کردیم

We'd also bought the silver Peugeot 206 from a loan shark, and I and Omid suffered so much to pay off that amount.

روزی که خدمتم رو می‌فروختن، اگه پژو پارس رو داشتیم می‌شد نزدیکِ سی میلیون فروخت: بیست‌ویکش رو می‌دادیم به خدمت و با بقیه‌ش پراید می‌خریدیم. ولی نشد. التماسِ ما به این و اون شروع شد؛ من هیچ‌جوره نمی‌خواستم دو سال از عمرم رو توی خدمت تلف کنم. بالاخره با کمکِ آقای ابراهیمِ داروغه‌زاده، و برادرانِ دوقلویی که توی شبکه‌ی چهار کار می‌کردن — سیاوش صفاریان‌پور و محمدفؤاد صفاریان‌پور — رقم جور شد و خدمت رو خریدم.

Earlier, before the landlord returned our deposit — the deposit on the same place we'd mortgaged for producing Tehrani-ha — I told my father to sell the Peugeot 206; once we had 10 million, we could go buy a Peugeot Pars. He said no. On the day I bought out my service, if we'd still had the Peugeot, we could have sold it for close to 30 million: 21 million toward the service, and a Pride with the rest. But it didn't happen. We started begging one person after another for help — I did not want to waste two years of my life on military service, no matter what. In the end, with help from Mr. Ebrahim Daroghezadeh, and a pair of twin brothers who worked at Channel 4 — Siavash Saffarianpour and Mohammad Fouad Saffarianpour — we pulled the amount together and I bought out my service.

این عکس رو امید گرفته، و داخلِ پاکت، کارتِ پایانِ خدمت رو برام فرستاده بودن.
Omid took this photo — inside the envelope was my End-of-Service card, which they had sent me.

اون روزها، روزها و سال‌هایی بودن که پدر و مادرم توی صورتِ ما نگاه هم نمی‌کردن؛ مخصوصاً وقتی صبحونه یا ناهار می‌خوردیم، یا شام. من تا عمر دارم، دردِ اون لحظات رو فراموش نخواهم کرد. من مقصرِ بدبختی‌ها و بی‌پولی‌ها و ازدواجِ پدر و مادرم نبودم، هرچقدر هم که زندگی‌شون سخت بود؛ من به این دنیا نیومده بودم تا کمبودهایِ ایشون رو جبران کنم. از کودکی تا نوجوانی زیرِ مشت‌ولگد و شکنجه بودم، و از بیست تا سی‌ویک‌سالگی کار کردم و همه‌چی رو دادم بهشون. برادرم هم که رفت ازدواج کنه، محلِ سگ بهش نذاشتن؛ امید هم کم‌تر از یه سال طلاق گرفت و اومد. یه هفته همه‌چی خوب بود، بعدش همون آش بود و همون کاسه؛ تمومِ تمرکزشون رویِ سمیه، ازدواجِ سمیه، و اون خونه‌یِ ویلایی که قرار بود یارو براش درست کنه می‌چرخید، و امید و توحید دقیقاً مثلِ دستمالی بودن که استفاده شده و پرت شده بودن یه گوشه. باورم نمی‌شد که نزدیکانِ آدم با آدم این کار رو بکنن. انگار من معتاد، زن‌بازِ الکلیِ لاابالی‌ای بودم که همه‌جا آبروریزی کرده و حالا باید تاوانش رو پس بده. عمقِ زجرها و فریادها و گریه‌هایِ درونی و بیرونی رو نمی‌تونم وصف کنم. می‌رفتم پارکِ ساعی و با مجسمه‌هایِ اونجا صحبت می‌کردم و گریه می‌کردم. روزهایِ طاقت‌فرسایی بودن.

Those were the days, the days and years when my parents wouldn't even look at our faces — especially at breakfast, lunch, or dinner. As long as I live, I will never forget the pain of those moments. I was not to blame for their misfortunes, their lack of money, or their marriage, however hard their life was; I had not been born into this world to make up for their shortcomings. From childhood through adolescence, I lived under fists and beatings and torment, and from age 20 to 31, I worked and gave everything to them. When my brother went to get married, they treated him like dirt; and Omid got divorced in under a year and came back. For one week everything was fine, then it was back to the same old story — their entire focus revolved around Somayeh, Somayeh's marriage, and that villa some guy was supposedly going to build for her, while Omid and I were tossed aside like a used rag, discarded in a corner. I couldn't believe that the people closest to you could do this to you. It was as if I were some addict, a reckless drunk who chased women, who had disgraced the family everywhere and now had to pay the price. I can't describe the depth of the anguish, the screams, the inner and outer weeping. I would go to Sa'i Park and talk to the statues there, and cry. Those were exhausting, gruelling days.

من و امید Me and my brother
از سریِ اتودهایِ سرزمین‌هایِ درونیِ من
From the series: Sketches of My Inner Lands

A letter from February 6th, 2015

اون موقع‌ها خیلی امیدوار بودم. نگو یه نامه هم به آینده نوشته بودم از طریقِ وب‌سایتِ منِ آینده، و متنِ نامه همینه که عیناً اینجا میارمش، همراه با اسکرین‌شات.

تمومِ روح‌وروانم آتیش می‌گیره وقتی این رو می‌بینم و می‌خونم. تا لحظه‌ی مرگ، همین احساس با همین شدت من رو درخواهد نوردید.

I was very hopeful back then. I had even written a letter to my future self through the website futureme.org, and this is the exact text of that letter, which I'll include here along with the screenshot.

My whole soul catches fire when I see and read this. Until the moment I die, this same feeling, with this same intensity, will overwhelm me.

سلام به خودم.
امروز که این نامه رو می‌نویسم به تاریخ:
جمعه - ۱۷ بهمن ۱۳۹۳
الجمعة - ١٦ ربيع الثاني ١٤٣٦
Friday - 2015 06 February

و دومین نامه‌ی خودم به آینده هست.

قرار هست فردا برای ثبت نام خرید خدمت سربازی برم. مبلغ 15 میلیون تومان از طرف دولت تعیین شده و به زودی از قفس رها خواهم شد.

این نامه رو به این دلیل نوشتم که به کل زمین و کائنات دستور دادم تا در طی 3-4 سال آینده به خواسته‌های خودم برسم. به این طریق که کار با ترکیه به بهترین نحو درحال انجام هست و پروژه‌ی لِ‌لیکو رو به اتمام رسوندیم و مرتبا بین استانبول و تهران در رفت و آمد هستم. از لحاظ مالی هیچ مشکلی نداریم و همچنین خونه هم برای بابا و ماما خریدیم. و کار استودیو همچنان رو به کسترش و بهبودی و پروژه‌های خوبتر در پیش هست.

من هم متعاقبا وارد مدرسه‌ی چارلز سِ‌سیل تو ایتالیا شدم به این آدرس:
http://www.charlescecilstudios.com/full-time/
و تحت نظارت بهترین استادان هنر در حال یادگیری بزرگترین عشقم، یعنی هنر نقاشی و بعد از اون مجسمه‌سازی هستم. البته قبلا و به صورت موازی زبان انگلیسی خودم رو بهبود بخشیدم و مشکل حاد زبانی ندارم خوشبختانه:)
الان توی سایت یک ترم سه ماهه رو این طور قیمت زده:

Autumn 06 October 2014 12 December 2014 € 3600

تا اون تاریخ باید ببینیم چی شده! :)

من این نامه رو تنظیم می کنم تا در اولین تحویل سال 2018 به دستم برسه، الان ماه دوم هستک که وارد 2015 شدیم.

با بهترین آرزوها برای خانواده و همه کسانی که دوستشون دارم

میرتوحید رضوی

Hello to myself.

Today, as I write this letter, the date is:

Friday - 17 Bahman 1393
Al-Jumu'ah - 16 Rabi' al-Thani 1436
Friday - February 6, 2015

And this is my second letter to my future self.

Tomorrow, I'm supposed to go register to buy out my military service. The government has set the amount at 15 million tomans, and soon I'll be freed from this cage.

I wrote this letter because I've ordered the entire earth and universe to help me reach my goals within the next 3-4 years. Specifically: the work with Turkey is going as well as possible, we've finished the Leliko project, and I'm regularly traveling back and forth between Istanbul and Tehran. Financially, we have no problems at all, and we've also bought a house for Father and Mama. The studio's work also keeps growing and improving, with better projects ahead.

I've also since been admitted to Charles Cecil Studios school in Italy, at this address:
http://www.charlescecilstudios.com/full-time/

And under the guidance of the best art teachers, I'm learning my greatest love — the art of painting, and after that, sculpture. I had already been improving my English in parallel before this, and thankfully I don't have any serious language problems :)

The website currently lists the price for a three-month term as:

Autumn 06 October 2014 – 12 December 2014 — €3600

We'll have to see what's happened by that time! :)

I'm setting this letter to arrive on the first delivery of 2018 — right now we're only in the second month of 2015.

With the best wishes for my family and everyone I love,

Mir Tohid Razavi

اسکرین شات از خود نامه از اینباکسم An screen shot from a letter.

الان که این نامه رو می خونم روحم به آتیش کشیده میشه.

Reading this letter now sets my whole soul on fire.

من این متن رو توی سالِ ۲۰۱۸ نوشتم. چه خوشحالم که نوشتمش، چون تا همینِ الان هم داره برام یادآوری می‌شه. اون بحث‌ها یه بار نبود؛ اون بحث‌ها همیشه بود. همیشه. همیشه. همیشه.

عینِ متن رو همین‌جا می‌ذارم، که از وبلاگم — جایی که به فارسی می‌نوشتم — برداشتم:

I wrote this piece back in 2018. I'm so glad I wrote it, because it's still bringing things back to me even now. Those arguments weren't a one-time thing; they were constant. Always. Always. Always.

I'm placing the original text right here, taken from my blog, where I used to write in Persian:

چهارشنبه، ۲۴ مرداد ۱۳۹۷

آگوست 15, 2018

صبح مشغول کار بودم که دیدم یهو وسط یه مبحث تکراری راجع به زندگی هستم. طول کشید فک کنم نزدیک به یک ساعت و نیم. و توی این یک ساعت و نیم مقصرها رو شمردند. من و امید.

من ناراحتم. من عمیقا دلم شکسته. همه رو بلاک کردم. همه افراد فامیلی که منو داشتند فالو میکردند. دیگه هیچ وقت دوست ندارم کسی از من و امید خبردار بشه. خسته شدم از این زندگی. از این حرف‌ها، از این سخیف بازی‌ها، از خاله بازی‌ها، از مهم بودن پول بیشتر از هر چیز دیگه‌ای. از مهم بودن خونه بیشتر از هر چیز دیگه‌ای، از ازدواج، از مهمونی رفتن، از آدم ها، از تولد‌ها، از تمام جاهایی که بیشتر از یک نفر دور هم باشند. از همه آدم هایی که از چیزهای عق آور حرف می‌زنن. از خونه، از قسط، از بچه دار شدن، از خواستگار، از همه‌ی کثافت کاری هایی که ممکنه یک آدم در طی زندگی داشته باشه.

من فقط باید مدت‌های طولانی توی سکوت خودم زندگی کنم تا بفهمم چه کسی هستم.

[Wednesday, August 15, 1397 (2018)]

I was working in the morning when I suddenly found myself in the middle of a repetitive conversation about life. It went on, I think, for close to an hour and a half. And in that hour and a half, they counted off who was to blame: me and Omid.

I'm upset. I'm deeply heartbroken. I blocked everyone; every relative who used to follow me. I never want anyone connected to me and Omid to hear from us again. I'm exhausted from this life; from these conversations, these shallow games, this gossipy nonsense, from money mattering more than anything else, from a house mattering more than anything else, from marriage, from going to parties, from people, from birthdays, from every place where more than one person gathers together. From everyone who talks about things that make me sick; about houses, about installments, about having kids, about suitors, about every ugly, petty thing a person might carry through life.

I just need to live for long stretches in my own silence, to figure out who I am.

عشق من به نقاشی
My Love for Painting

من همیشه عاشقِ نقاشی و مجسمه‌سازی و عکاسی بودم. نمی‌دونم چرا همیشه آدم‌هایِ فقیر و ندار هنرمند می‌شن یا شورِ هنر دارن، چون هنر یه مقوله‌یِ هزینه‌بر و سرشار از آزمون‌وخطاست؛ اما فکر می‌کنم اون اشتیاق برایِ بیانِ احساسات، همون چیزیه که باعث می‌شه فرد یه مدیوم رو شکل بده تا بتونه حرف بزنه، چون واژه‌ها از بیانِ چیزهایِ سورئالِ ذهنی و تجربیاتِ منحصربه‌فردِ اون آدم برنمیان، و ناگزیر می‌ره سراغِ این چیزها؛ من هم مستثنی نبودم. یادمه از بچگی به شکل‌دادنِ گل و خمیرِ مجسمه‌سازی علاقه داشتم، مخصوصاً به طراحی و نقاشی، و یه کششِ درونیِ همیشگی به این مقوله داشتم.

قطعاً هیچ‌وقت کسی از من حمایت نکرد و شرایط هم مهیا نشد؛ هرچند همیشه خودم پول درآوردم، ولی خب، به دلایلِ مشخص، هیچ‌وقت نتونستم با خیالِ آسوده‌تر، یا حتی نیمه‌آسوده، به این علایقم بپردازم.

I've always loved painting, sculpture, and photography. I don't know why it's always poor, have-not people who become artists or carry that passion for art, since art is a costly pursuit, full of trial and error; but I think it's the yearning to express one's feelings that pushes a person to shape a medium so they can speak, because words fall short of expressing the surreal, inner things and the unique experiences of that person, and they inevitably turn to these mediums instead. I was no exception. I remember, from childhood, loving to shape clay and sculpting dough, especially drawing and painting, and I always had an inner pull toward this field.

Certainly, no one ever supported me in it, and the circumstances never allowed for it either; although I always earned my own money, for clear reasons, I could never pursue these interests with real peace of mind, or even half peace of mind.

اما چند بار تلاشِ جدی کردم، که اوجش شرکت در کلاس‌هایِ آقایِ مهردادِ جمشیدی بود. بارگ طراحی می‌کردم تا سایه‌زدن و فرم‌ها و تناسبات رو یاد بگیرم، و از طرفی نقاشی‌هایِ سیاه‌وسفید انجام می‌دادم تا با Valueها بیشتر آشنا بشم.

حتی آقایِ جمشیدی یه روز یه کیفِ پر از قلمو بهم داد و گفت «مالِ خودت». اما شرایطِ سختِ کاری، فشارهایِ روحی، خستگیِ جسمی و ذهنی دیگه نایی نمی‌ذاشت تا بکوبم، همیشه از پردیسِ تهران برم به مرکزِ شهر، توی خیابانِ گاندی، تا توی کلاس‌ها شرکت کنم. خیلی مثبت و با نگاهِ باز می‌رفتم، ولی طبقِ معمول، درست مثلِ کسی که ازدواج کرده باشه و چند بچه داشته باشه، هیچ‌وقت فرصتِ پرداختن به این علایقم فراهم نشد؛ اما دست‌وپایی زدم و چیزهایی اندک، اما ارزشمند، یاد گرفتم.

But I made a few serious attempts, the peak of which was attending Mr. Mehrdad Jamshidi's classes. I did Bargue drawing plates to learn shading, form, and proportion, and alongside that, worked on black-and-white paintings to get more familiar with value.

Mr. Jamshidi even handed me a bag full of brushes one day and said, "These are yours now." But the harsh work conditions, the psychological pressure, and the physical and mental exhaustion left me with no strength to keep pushing myself all the way from Pardis in Tehran to the city center, on Gandhi Street, to attend classes. I always went in with a positive, open mindset, but as usual, exactly like someone who's married with a few kids, I never got the chance to really pursue these interests; still, I gave it my best shot and picked up a few things, small but valuable.

این کارها، فکر می‌کنم، حوالیِ سالِ ۲۰۱۴ هستن. حتی آقایِ جمشیدی چند عکس از من در حینِ طراحیِ بارگ گرفت. توی طراحیِ بارگ خیلی درخشان ظاهر شده بودم، و توانایی توجه به کوچک‌ترین جزئیات رو هم به‌خوبی توی خودم پرورش داده بودم؛ چه در امرِ اختلافِ زاویه‌ها، چه در دیدنِ تیرگی و روشنایی و شکلی که سایه‌ها ایجاد می‌کنن.

These pieces, I think, are from around 2014. Mr. Jamshidi even took a few photos of me while I was working on Bargue drawings. I turned out to be genuinely excellent at Bargue drawing, and I'd built up a real ability to notice the smallest details — whether in reading angles precisely, or in seeing the darks, lights, and shapes that shadows create.

‍ ‍

این اولین نقاشیِ من با رنگِ روغنه. یه نقاشیِ دوم هم دارم که توی ایران مونده و هیچ عکسی ازش ندارم. اگه جایی دیدمش یا تونستم به دستش بیارم، حتماً اینجا اضافه‌ش می‌کنم. دلم برایِ بویِ رنگِ روغن و پروسه‌یِ نقاشیِ رنگ‌روغن، بسی تنگ شده.

This is my first oil painting. I have a second painting too, but it stayed behind in Iran and I don't have a single photo of it. If I ever come across it or manage to get my hands on it, I'll definitely add it here. I miss the smell of oil paint and the whole process of oil painting so much.

My ms.Rain short Animation 2016-2017

بعد از اتمامِ پروژه‌ی للیکو، پیشِ خودم حساب کرده بودم که حالا کار کردم و با پولش می‌تونم کارِ کوتاهِ خودم رو شروع کنم. یه ایده داشتم بر اساسِ تجربه‌های خشونتِ خانگی که تجربه کرده بودم و همچنان می‌کردم، ولی با این پروژه فکر می‌کردم پولِ تولید رو تأمین کرده‌ام. اما زهی خیالِ باطل... شروع کردم به کار، و بعد از چند ماه که خواستم استارتِ انیمیت رو بزنم، پدرم گفت لیرهایی که از ترکیه بود تموم شده و هیچ پولی نداریم. باورم نمی‌شد. خشکم زده بود، داغون شده بودم، و اقتصادِ مملکت لحظه‌به‌لحظه متورم‌تر هم می‌شد. یادم نیست چطور، ولی پولِ انیمیت رو تأمین کردم و با خانم شعبانی شروع کردم به کار کردن. تقریباً ادیت نمی‌دادم، چون لبِ مرز کار می‌کردم و با ادیت‌ها احتمال داشت خانم شعبانی کار رو بذاره زمین و نصفه بمونه؛ چون اون‌موقع تنها انیماتورِ مورد اعتماد و کاربلد توی تهران بودن.

طیِ این نوشته‌ها چند تا تصویر از پیش‌تولید، تولید، و پس از تولید رو می‌ذارم.

After finishing the Leliko project, I had calculated that now that I'd done the work, I could use the money to start my own short film. I had an idea based on experiences of domestic violence I had gone through and was still going through since my childhood (me and my twin brother Omid), but with this project, I thought I'd secured the funding for its production. But it was all wishful thinking... I started working, and a few months later, when I wanted to begin the animation phase, my father told me: “the lira from Turkey was gone and we had no money left.” I could not believe it. I was stunned. I was devastated, and the country's economy kept inflating by the moment. I don't remember how, but I somehow secured the money for the animation and started working with Ms. Shabani. I gave almost no notes, because I was working right at the edge, and with notes there was a real chance Ms. Shabani would drop the work and leave it half-finished — since at the time, she was one of the only trustworthy and skilled animator in Tehran.

Throughout this piece, I'll include a few images from pre-production, production, and post-production.

کار روی انیمیشنِ کوتاهم رو زمین نذاشتم. تا می‌شد و زمان اجازه می‌داد، داستان رو پولیش می‌زدم؛ یه بار حتی دادمش که آقای بهرامِ عظیمی بخونه. ایشون هم خوند، و بعد از چند روز که دیدمش، کاغذها رو بهم داد و سرش رو می‌خاروند و گفت: «مهندس، خوندمش ولی چیزی متوجه نشدم.»

ولی من توی شرایطی نبودم که بخوام تازه چند ماه یا چند سال داستان رو پولیش کنم؛ اون تجربه رو هم نداشتم. هر چه سریع‌تر می‌خواستم وارد تولید بشم. فقط من و امید بودیم. تا می‌تونستیم روی فضاها کار کردیم، و از اونجایی که می‌دونستیم نمی‌تونیم از پسِ رندر و تکسچر و ساختِ یه انیمیشنِ سه‌بعدی بربیایم، تصمیم گرفتیم بریم سمتِ دوبعدیِ روتوسکوپی. کارهای آقای الکس گریگ خیلی روی من تأثیر داشت، مخصوصاً Phantom Limb؛ تمومِ تلاشم رو کردم تا اون خط‌ها و ورک‌فلو رو دنبال کنم.

I never let go of the work on my short film. Whenever I could, and time allowed, I kept polishing the story; at one point I even gave it to Mr. Bahram Azimi to read. He read it, and a few days later when I saw him, he handed the pages back to me, scratched his head, and said, "I read it, but I didn't understand a thing."

But I wasn't in a position to spend months or years polishing the story further — I didn't have that kind of experience yet. I wanted to get into production as fast as possible. It was just me and Omid. We worked on the environments as much as we could, and since we knew we couldn't handle the rendering, texturing, and full pipeline of a 3D animation, we decided to go with 2D rotoscoping instead. Alex Grigg's work influenced me a lot, especially Phantom Limb — I did everything I could to follow those lines and that workflow.

شب و روز توی فتوشاپ می‌لولیدم، و کامپیوترِ ضعیفِ خونه هم پایِ من و امید زور می‌زد. بالاخره تونستیم با امید یه شاتِ آزمایشی آماده کنیم. اینهاهاش. از نتیجه خیلی راضی بودیم... و خوشحال.

Day and night, I was buried in Photoshop, and our weak home computer was struggling right along with us. Finally, Omid and I managed to put together one test shot. Here it is. We were very happy with the result... and proud.

ایده‌ی این کار، چون از اعماقِ روح‌وروانم و خشونت‌هایی که توی خونه تا 34 سالگی از سمتِ پدر متحمل می‌شدیم، و کتک‌هایی که من و امید می‌خوردیم سرچشمه می‌گرفت (به‌جز سمیه، خواهرم؛ ایشون تاجِ سر بودن و هستن)، برام مهم نبود کسی انیمیشن من رو درک کنه یا نه. فقط می‌خواستم درونم نمونه و گند نزنه. می‌خواستم بندازمش بیرون.

The idea for this work came from the depths of my soul and psyche, from the violence we endured at home — until I was 34 — from my father, and the beatings my mother and Omid and I received (except for Somayeh, my sister; she was and is the crown of our heads). It didn't matter to me whether anyone understood it or not. I just wanted it out of me — I didn't want it to fester inside and poison me. I wanted to throw it out.

چشم‌هایِ خسته، توی انزوایِ مطلق و کارِ شبانه‌روزی، داشت داغونم می‌کرد.
Exhausted eyes, total isolation, and round-the-clock work were destroying me.

این عکس رو یکی از همون روزها امید ازم گرفت. سالِ ۲۰۱۶ بود، و فریم‌هایِ انیمیشنِ کوتاهم انگار تمومی نداشتن. صبح تا شب پایِ کامپیوتر بودم و رگِ چشمام داشت منفجر می‌شد. اما تنها یه چیز زنده نگهم داشته بود: رفتن از مملکتی که همه فقط به فکرِ خودشونن، و ساختنِ یه آینده برایِ خودم. هیچ تصوری نداشتم، اما صدایِ درونم می‌گفت باید ادامه بدم.

اون خونه‌ها هم تراس‌هایِ معلم، توی فازِ دومِ شهرِ پردیسِ دماوندن؛ جایی که هیچ‌وقت، حتی یه ثانیه، حاضر نیستم دوباره اون حوالی قدم بزنم. توی اون ساختمون‌ها من مُردم و جنازه‌ام رو دفن کردن، و دوباره متولد شدم؛ چون از همون ساختمون بود که مصاحبه موفقیت‌آمیز شد.

This photo was taken by Omid one of those days. It was 2016, and the frames of my short animation seemed endless. I was at the computer from morning to night, and the veins in my eyes felt like they were about to burst. But one thing alone kept me alive: leaving a country where everyone only thinks of themselves, and building a future for myself. I had no idea what that future looked like, but the voice inside me kept saying I had to keep going.

Those buildings are the Teachers' Terraces, in Phase 2 of Pardis-e Damavand — a place I would never, not for a single second, be willing to walk near again. In those buildings, I died and they buried my corpse, and I was reborn; because it was from that very building that the successful interview happened.

اینجا یه سری از استوری‌بوردهایی که برای این پروژه اجرا کردم رو می‌بینید.

Here, you can see some of the storyboards I created for this project.

استوری‌بورد رو چندین بار تغییر دادم و در نهایت شروع کردیم به اجرای سه‌بعدیِ کار. اینجا از مدلِ شخصیت‌ها و لوکیشن، تصاویری که اون‌موقع رندر کرده بودیم رو می‌ذارم.

I revised the storyboard several times, and eventually we started executing the work in 3D. Here, I'm including some images we rendered back then, of the character models and the location.

و فضای داخلی:
And the interior space:

شیش ماهِ تمام، بدونِ این‌که از اتاق خارج بشم — به‌جز برای پیاده‌روی با امید — فقط روتوسکوپی زدم توی فتوشاپ، و امید هم مثلِ همیشه پابه‌پایِ من توی ادوبی‌آفترافکت زحمتِ کامپوزیت رو می‌کشید. روزهایِ طاقت‌فرسایی بود و چشمام داشت از کاسه درمی‌اومد. ولی فریم‌به‌فریمِ کار، انگار قرار بود سالیانِ سال طول بکشه... اما هیچ رقم نمی‌خواستیم نصف‌ونیمه رها بشه؛ تمومِ تلاشمون این بود که تموم بشه، و حداقل یه رزومه هم بشه تا شاید توی پروسه‌ی اپلای و کار پیدا کردن، راه رو یه مقدار برامون هموار بکنه.

من و امید، تنها دوستانِ واقعیِ همدیگه‌ایم. از این‌که باهم زنده‌ایم خیلی خوشحالم؛ و توی این عکس، در اوجِ ناامیدی، و دقیقاً توی همون اتاقی که نه سال توش ذوب شدیم، داریم به آینده‌ای لبخند می‌زنیم که هیچ سرنخی از چگونگیش نداریم.
Omid and I are each other's only real friends. I'm so grateful that we're alive together; and in this photo, at the height of despair, in the very same room where we melted away for nine years, we're smiling at a future we have no clue what shape it will take.

For six full months, without leaving my room except for walks with Omid, I did nothing but rotoscoping in Photoshop, and Omid, as always, worked right alongside me, handling the compositing labor in Adobe After Effects. Those were grueling days, and my eyes felt like they were about to pop out of their sockets. But frame by frame, the work felt like it was going to take years... yet no matter what, we didn't want to leave it half-finished; all our effort went into completing it, so it could at least become a portfolio piece — something that might smooth the path a little in the process of applying and finding work.

ویدئویِ زیر نسخه‌ی راف‌لِی‌آوتِ کاره که آماده کردم. یادم نیست چقدر پاش وقت صرف کردم، اما تمومِ تلاشم این بود که نماها روان به هم کات بخورن و کار بدونِ گیرکردن، روان پیش بره.

The video below is the rough layout version of the piece that I put together. I don't remember how much time I spent on it, but my whole effort was to make sure the shots cut together smoothly and the piece flowed without any snags.

موسیقیِ کار رو هم مهیا کردیم. آقای رامین کوشا توی آمریکا این کار رو انجام داد؛ تا ابد، هر چقدر هم که بگذره، لطفِ ایشون رو در حقمون فراموش نمی‌کنم. یه موسیقیِ درجه‌یک و با احساس، که با حال‌وهوایِ فیلم کاملاً هم‌خونی داشت.

خوشبختانه فیلم توی کلی جشنواره نمایش داده شد و توی چندتایی به فینال راه پیدا کرد و آفیشیال‌سلکشن هم شد، ولی جایزه‌ای نبرد. اما همین مقدار هم برامون یه دنیا ارزش داشت.

We also arranged the film's music. Mr. Ramin Kousha did it in the US; no matter how much time passes, I will never forget his kindness to us. It was first-rate, emotional music that perfectly matched the film's mood and atmosphere.

Fortunately, the film was screened at many festivals, reached the finals at several, and became an official selection at some — though it didn't win any awards. But even that much meant the world to us.

Music Written & Performed by: Ramin Kousha

اینجا بخشی از انیمیشنِ سه‌بعدی که برای این پروژه اجرا شده رو می‌بینید.

Here, you can see a portion of the 3D animation created for this project.

بزرگ‌ترینِ افتخارِ من این بود که توی جشنواره‌یِ فیلمِ آنی‌فیلم، همین‌جا توی جمهوریِ چک، فیلمم بخش رقابت راه پیدا کرد؛ و از این‌که الان سال‌هاست دارم توی پراگ زندگی می‌کنم، توی حیرتم! چقدر خوب شد که اون‌طوری تلاش کردیم.

My greatest pride was that at the Anifilm festival, right here in the Czech Republic, my film received the jury's selection; and I'm still amazed that I've now been living in Prague for years. What a good thing it was that we pushed so hard.

پس از شکستِ تمومِ تلاش‌هایِ ما، و دودشدنِ نتیجه‌یِ سال‌ها تلاش، و عدمِ مدیریتِ بهینه و منفعل‌بودنِ خانواده و انتظار برایِ معجزه، ناامیدیِ عمیقی به وجود اومد و تقریباً همه‌چیز از هم گسست. ما شروع کردیم به انجامِ کارهایِ دیگه و تماس با هر کسی که عقلمون می‌رسید. الان که فکر می‌کنم، خیلی تعجب می‌کنم که ما با اون همه سابقه و تجربه، چطور توی یه مملکتِ نود‌وپنج‌میلیون‌نفری، به چنین سیه‌روزی رسیده بودیم.

After the failure of all our efforts, and watching years of hard work go up in smoke, combined with poor decision-making and a family that stayed passive, waiting for a miracle, a deep despair set in and nearly everything fell apart. We started taking on other jobs and reaching out to anyone we could think of. Looking back now, I'm genuinely amazed that with all that background and experience, we'd ended up in such dire straits, in a country of 95 million people.

یادم نیست چطور با شرکتِ آگه‌سازان آشنا شدم. خیلی خوشحال بودم که جایی هست که کمی ثبات داره و می‌شه روش حساب کرد. از پردیس ساعتِ پنج یا پنج‌ونیمِ صبح راه می‌افتادم تا با احتسابِ ترافیکِ تهران، ساعتِ نه یا نه‌ونیمِ صبح اونجا برسم. تقریباً چهار ساعت رفت، چهار ساعت برگشت. الان خاطرم نیست چقدر تونستم تحمل کنم، ولی خوب یادمه که هر روز پدرم روی میز ده تا پونزده هزار تومن می‌ذاشت تا بتونم برم و بیام، و رقمی که می‌گرفتم رو تقدیمِ ایشون می‌کردم؛ و گاهی هم از پدرم پیامک می‌گرفتم که هزینه‌یِ قسطِ خدمت یادم نره. خیلی می‌خواستم هرچه سریع‌تر از شرِّ این زندگی خلاص بشم، ولی ادامه می‌دادم.

I don't remember how I came across the company Aghesazan. I was so relieved there was a place with some stability, somewhere I could actually count on. I'd leave Pardis at 5 or 5:30 a.m., accounting for Tehran's traffic, to arrive around 9 or 9:30 a.m. Roughly four hours there, four hours back. I don't remember exactly how long I managed to keep it up, but I clearly remember my father leaving 10,000 to 15,000 tomans on the table every day so I could make the trip, and whatever I earned, I handed over to him; sometimes I'd even get a text from him just reminding me not to forget the military-service installment payment. I wanted so badly to get out from under that life as fast as possible, but I kept going.

توی آگه‌سازان، چنان فشارِ کاری بهم وارد می‌شد، در کنارِ خستگیِ رفت‌وآمد، که نمی‌تونم وصفش کنم. پس از چند مورد اهانت که متحمل شدم، و مخصوصاً سرِ حقوق و پولِ کمی که در مقایسه با بقیه بهم می‌دادن، با قزلو صحبت کردم و از آگه‌سازان خداحافظی کردم. اونجا برام مشخص شد که رفتارِ حرفه‌ای و زیرِ بارِ سوءاستفاده نرفتن، برام خیلی مهم‌تر از پوله. حتی یکی از بچه‌ها، موقعی که برمی‌گشتیم، بهم گفت کاش می‌تونست مثلِ من حرفش رو بزنه و زیرِ بارِ اون شرایط کار نکنه، و باید از من یاد بگیره. کمی خوشحال شدم، چون می‌دونستم حق با من بود.

توی آگه‌سازان هم چند تا کار ساختیم که همه‌شون رو دوست دارم، ولی سرنوشت من رو زود از اون مسیرِ اشتباه برگردوند.

At Aghesazan, the work pressure on top of the commute exhaustion was something I can't fully describe. After a few instances of disrespect I had to put up with, especially around salary — I was paid noticeably less than others — I talked to Ghezelou and said my goodbyes to Aghesazan. That's where it became clear to me that professional treatment, and not putting up with exploitation, mattered to me far more than money. One of the other guys even told me, on our way back one day, that he wished he could speak up the way I had and refuse to work under those conditions, and that he needed to learn from me. That made me a little happy, because I knew I'd been right.

We did build a few pieces of work at Aghesazan that I'm still fond of, but fate steered me away from that wrong path fairly quickly.

اینها عکس‌هایی هستن از اون دوران، از آگه‌سازان، که ای‌کاش حداقل یه سلفی هم از خودم می‌گرفتم.

These are photos from that period at Aghesazan — I wish I'd at least taken one selfie of myself

پس از ماه‌ها تلاش — که توی این دوران چند ماهی بود خواهرم کسب‌وکارِ فروشِ لوازمِ آرایش راه انداخته بود و از اینترنت می‌تونست کسبِ درآمد کنه — فشارِ مالی، بعد از اون همه سال اضطراب و استرس، یه‌کم از روم برداشته شد. همین روزنه کافی بود تا بیشتر و با شدتِ زیادتری کار کنیم، چون نمی‌دونستیم چند ماه بعد قراره چی بشه.

After months of effort — during which my sister had started a makeup sales business and was earning income online — the financial pressure eased a bit, after all those years of anxiety and stress. That small opening was enough for us to work even harder, because we had no idea what would happen a few months down the line.

طیِ این دوران، که کاملاً منزوی شده بودیم و دلار در ایران، به‌همراهِ بنزین، ساعتی گرون‌تر می‌شد، کسی حتی درِ اتاق رو باز نمی‌کرد تا حالی از ما بپرسه، یا حتی چک کنه ببینه نکنه مردیم یا اتفاقی برامون افتاده باشه. یادمه آقایِ داروغه‌زاده یه بار بهم گفت این روندِ شما اشتباهه؛ انیمیشن باید در کنارِ کاری باشه که بخوروبمیرِ شما رو دربیاره، و در کنارش دوندگیِ انیمیشن بکنید، و ریسک نکنید. اما کو گوشِ شنوا. من هم کسی نبودم که انیمیشن رو ببوسم بذارم کنار؛ من این همه سال، از نوجوانی، زجر نکشیده بودم تا کار رو در این حد خوب بلد بشم، کلی سابقه داشته باشم، و ول کنم برم سرِ یه کارِ دیگه. من هیچ‌وقت حاضر نبودم از علاقه‌ام دست بکشم.

Through this period, when we'd become completely isolated and the dollar, along with gas, was rising by the hour in Iran, no one would even open our door to ask how we were doing, or even check whether we'd died or something had happened to us. I remember Mr. Daroghezadeh once told me this approach of mine was wrong; that animation should sit alongside a job that at least covers survival, and I should keep chasing animation work on the side, without taking such risks. But who was listening? I wasn't someone who'd just kiss animation goodbye and set it aside; I hadn't suffered all those years, since adolescence, to become this good at something, to build up all that experience, only to drop it and go do something else. I was never willing to give up on what I loved.

اما خدا می‌دونه در اون روزها خانواده چه نگاهی به من و امید داشتن، و هیچ‌وقت هم نمی‌خوام بدونم. ناگهان همه‌چیز توی خانواده مخفیانه پیش رفت. یهو به خودم اومدم دیدم صداها پچ‌پچ‌طور شده، و کسی از درآمدِ مالیِ خواهرم چیزی نمی‌گه. وقتی وارد اتاق می‌شدیم سرزده، ناگهان حرف‌ها تغییر می‌کرد؛ تا نصفِ شب‌ها جلسه‌یِ پدر و مادر و خواهر برقرار بود، بدونِ این‌که چیزی به من و امید بگن، و ما هم تونستیم سرنخ‌هایی به دست بیاریم.

But God only knows what view the family took of Omid and me in those days, and I don't ever want to know. Suddenly, everything in the family started happening in secret. All at once, I noticed the voices had turned into whispers, and no one said a word about my sister's income. When we walked into a room unannounced, the conversation would suddenly shift; there were meetings between my parents and my sister that ran until midnight, without a word said to Omid or me, though we did manage to pick up a few clues.

ولی چرا؟ چرا منی که تمومِ جوونیم رو، از دورانِ صداوسیمایِ ارومیه تا سی‌وچهارسالگی، به‌پایِ شما ریختم، و هر چی داشتم و نداشتم رو می‌دادم به شما، و هیچ کارتِ بانکی توی جیبم نبود، و پولِ خودم و تلاشِ خودم رو باید از خودِ شما اجازه می‌گرفتم، حالا چرا باید نامحرم می‌شدم؟ چرا باید ناگهان همه‌چیز مخفیانه پیش می‌رفت؟ چرا باید برایِ کوچک‌ترین چیز از خواهرم پول می‌خواستم؟ چرا وقتی من منبعِ درآمد بودم، کسی از من پول نمی‌خواست؟ چرا من رئیسِ خونه نبودم؟ چرا من باید مثلِ سگ از باز کردنِ دهنم می‌ترسیدم، که حالا یه‌شبه همه‌چیز لابه‌لایِ دیوارهایِ همون خونه مخفیانه بشه؟ چرا وقتی خواهرم می‌رفت تا با یارو شب‌ها تا صبح بمونه، کسی خبردار نمی‌شد؟ چرا من با یه دختر نمی‌رفتم تا صبح بمونم؟ چرا من نمی‌رفتم گردش؟ چرا من نمی‌رفتم عشق‌وحال؟ چرا من باید برایِ همه‌چیز گدایی می‌کردم؟

But why? Why was it that I, who had poured my entire youth, from the days at Urmia's Seda va Sima all the way to age 34, into all of you, giving you everything I had and didn't have, without a single bank card in my pocket, having to ask your permission for my own money and my own effort, suddenly needed to become an outsider? Why did everything suddenly have to move in secret? Why did I have to beg my sister for even the smallest amount of money? Why, when I was the source of income, did no one ask me for anything? Why wasn't I the head of the household? Why did I have to be so afraid, like a dog, of even opening my mouth, only for everything to suddenly go on in secret behind the very walls of that same house? Why, when my sister would go off to stay with some guy until morning, did no one find out? Why couldn't I go stay out with a girl until morning? Why couldn't I go out and have fun? Why couldn't I go enjoy myself? Why did I have to beg for everything?

Last birthday cake آخرین کیک تولد

آخرین کیک تولد رو با چشمِ خودتون ببینید. دیگه از تولد و تبریکِ تولد خبری نیست. مشکلاتِ عدیده با اطرافیان مصمم کرده بودم رو که حتی توی لحظاتِ تصنعیِ شاد بودن هم پیشِ خودم به بستنِ درب و دیگه بازنکردنش فکر کنم. این بلیط، یک‌طرفه بود.

See the last birthday cake with your own eyes. No more birthdays, no more birthday wishes after this. So many accumulated problems with the people around me had made up my mind — to the point that even in those artificially happy moments, I'd think to myself about closing that door for good and never opening it again. This ticket was one-way.

یه روزِ پر از تنش رو یادمه. اونهایی که باید یادشون باشه، خودشون می‌دونن. امید دستِ من رو گرفت و گفت: «توحید، باید بریم.» گفتم: «کجا؟» کارهایِ سفارت داشت انجام می‌شد. کمی صحبت کردیم. داد و فریادها به گوشم می‌رسید که «برید هرجایی، جز اینجا، بمیرید»؛ و دعا می‌کردند که خدا آدم‌هایی مثلِ من و امید رو جلویِ خودمون بذاره، تا بفهمیم چقدر باعث و بانیِ عذاب بودیم.

I remember one day full of tension. Those who should remember it, know it themselves. Omid took my hand and said, "Tohid, we need to go." I said, "Where?" The embassy paperwork was being processed. We talked a little. Shouting reached my ears — go anywhere, just not here, go die — and they prayed that God would put people like me and Omid right in front of ourselves, so we'd understand how much suffering we had caused.

یه نفر رو پیدا کرده بودن تا اونها رو به آرزوهاشون برسونه. در این باره نمی‌خوام چیزی بگم، چون چنان ولوله‌ای به پا می‌شه که نمی‌شه جمعش کرد. بعدها معلوم شد سرنوشت چقدر عادله، و هر کسی که دنبالِ پول و خودپرستی و خودخواهی بره، عاقبتش خوش نیست — هرچند پشتِ یه ظاهرِ قربانی پنهان بشه.

They had found someone to help them reach their own dreams. I don't want to say anything more about this, because it would stir up an uproar that couldn't be settled. It later turned out just how fair fate can be, and that anyone who chases money and pure self-interest doesn't end up well — even if it's hidden behind the appearance of a victim.

هیچ‌وقت یادم نمی‌ره اون ویدئویی که خواهرم نشونم داد، و با هیجان می‌گفت «این شمشِ طلا رو داد دستم، چقدر سنگین بود!»؛ همون‌جا فهمیدم که عمرِ من، چشم‌هایِ من، تمومِ امیدها و آرزوهایِ من، فقط توهم بود؛ و تا زمانی که همه‌چیز به پول ختم بشه و بره توی جیب‌ها، ارزش دارم — وگرنه توحید یه دستمالیه که برایِ مدتی می‌تونه کاربرد داشته باشه.

I'll never forget the video my sister showed me, saying excitedly, "He handed me this gold bar, it was so heavy!" Right then, I understood that my life, my own eyes, all my hopes and dreams, were just an illusion; that I was only worth something as long as everything ended up as money in someone's pocket — otherwise, Tohid was just a rag that could be useful for a while.

روزهایِ باورنکردنی بود برام، مثلِ کابوس؛ ولی ما رفتیم پیشِ حمید علیخانی، اونجا کار می‌کردیم و می‌خوابیدیم، چند هفته اونجا بودیم، و چندتا کلاس رزرو کردیم تا انگلیسی تمرین کنیم با معلم. به خواهرم گفتم کمکِ مالی کنه تا ثبت‌نام کنم و کمی انگلیسی تمرین کنم، چون دیگه رفتنم نزدیک بود؛ مادرم از راه رسید و گفت: «برامون هزینه نتراشید. کافیه.»

Those were unbelievable days for me, like a nightmare; but we went to stay with Hamid Alikhani, where we worked and slept, staying there for a few weeks, and booked a few classes to practice English with a teacher. I asked my sister to help financially so I could enroll and practice a bit of English, since my departure was getting close; my mother showed up and said, "Don't rack up expenses for us. Enough."

چقدر عذاب کشیدم. چقدر این همه سال،...

How much I suffered. All those years, from age 20 to 34,

امید در حال چایی خوردن و فاک دادن

اینجا توی دفترِ حمید علیخانی کار می‌کردیم و می‌خوابیدیم و انگلیسی تمرین می‌کردیم، و تونستیم ده جلسه انگلیسی رو با معلم تمرین کنیم.
Here, we worked, slept, and practiced English at Hamid Alikhani's office, and we managed to get through ten English lessons with a teacher.

حمله‌های عصبی‌ای که کسی ندید / "The Anxiety Attacks No One Saw"

یه دوره‌ی شدید حمله‌یِ عصبی رو هم پشتِ سر گذاشتم که طیِ چندین ماه هیچی نمی‌تونستم بخورم و همش حالتِ تهوع داشتم. خیلی هم لاغر شدم، ولی توی خونه هیچ‌کس متوجه نشد. کابوس می‌دیدم، ضربانِ قلبم همش بالا می‌رفت، و شب و روز اسهال بودم.

I also went through a severe period of anxiety attacks where, for several months, I couldn't eat anything and constantly felt nauseous. I lost a lot of weight, but no one at home noticed. I had nightmares, my heart rate kept spiking, and I had diarrhea day and night.

قرص هایی که می خوردم

**روزافن (استامینوفن ۵۰۰):** برای کاهش درد و تب استفاده می‌شه؛ مثل سردرد، دردهای عضلانی و تب.
**لومیدکس (لوپرامید):** ضد اسهاله؛ حرکت روده رو کند می‌کنه.
**دمیترون (اندانسترون):** ضد تهوع و استفراغه؛ معمولاً برای حالت تهوع شدید یا بعد از شیمی‌درمانی و جراحی تجویز می‌شه.
**Ruzaphen (Acetaminophen 500):** Used to relieve pain and reduce fever — headaches, muscle aches, fever.
**Lomidex (Loperamide):** An anti-diarrheal; slows down bowel movement.
**Demitron (Ondansetron):** An anti-nausea medication; typically prescribed for severe nausea, or after chemotherapy and surgery.

من انتظاری از کسی نداشتم، ولی کودکیِ فقیر و زیرِ کتک و زیرِ شکنجه داشتم. بزرگ‌تر که شدم، تا سی‌ویک‌سالگی همش با امید کار کردیم تا اجاره و هزینه‌ها و پولِ گوسفندهایی که پدرم برایِ فامیل سر می‌برید و کباب‌ها جور بشه؛ هزینه‌یِ ردیف‌کردنِ بازنشستگیش، هزینه‌هایی که هیچ‌کس عنوان نمی‌کرد، و پول‌هایی که به رفقاش قرض می‌داد. اما کسی که بغل می‌شد، خواهرم بود؛ چون ایشون شروع کرده بود به پول درآوردن و لوازمِ آرایش می‌فروخت، و وقتی خواهرم کمی دیر از اتاق بیرون میومد، مادرم با اضطراب می‌گفت: «برو ببین طوریش نشده باشه، خیلی کار می‌کنه دخترم. شب رو تا صبح بیدار می‌مونه.»

I didn't expect anything from anyone, but I had a childhood full of poverty, beatings, and torment. As I got older, up until age 31, Omid and I worked nonstop just to cover rent and expenses, and the cost of the sheep my father would slaughter for the extended family and the kebabs that came with it; the cost of arranging his retirement, expenses no one ever mentioned out loud, and money he lent out to his friends. But the one who got the sympathy was my sister — because she had started earning money selling makeup, and whenever she came out of her room a little late, my father would anxiously say, "Go check on her, make sure nothing's wrong — my daughter works so hard. She stays up all night."

خیلی چیزهایِ دیگه هم دیدم که اگه همه‌شون رو بنویسم، زخم‌هایِ کهنه باز می‌شن و احتمالاً توی فامیل هم ولوله به پا می‌شه؛ ولی نمی‌گم. همه رو شاهد بودم، ولی جرأت نداشتم لب باز کنم.

I saw a lot of other things too, which, if I wrote them all down, would reopen old wounds and probably cause an uproar within the family — so I won't. I witnessed all of it, but I never dared to speak up.

حمله‌هایِ عصبی و حالت‌هایِ تهوعِ شدید هم شدیدتر شده بود. به خودم نگاه می‌کردم و با دیدنِ کوچک‌ترین چیز، مثلاً یه خال که تا حالا ندیده بودمش، وحشت تمومِ وجودم رو می‌گرفت؛ ضربانِ قلبم بالا می‌رفت و با حالتِ تهوعِ شدید می‌دویدم توی دستشویی. پول حتی نداشتم برم بیرون؛ فقط با امید قدم می‌زدیم تا چند خیابون و برمی‌گشتیم به اتاقی که تبدیل شده بود به زندانمون، و همش از آینده حرف می‌زدیم؛ از این‌که یه روز این دوران تموم می‌شه.

The anxiety attacks and severe nausea got even worse. I would look at myself, and at the smallest thing — like a mole I'd never noticed before — sheer terror would seize my entire body; my heart rate would spike, and I'd run to the bathroom with intense nausea. I didn't even have money to go outside; Omid and I would just walk a few blocks and come back to the room that had become our prison, constantly talking about the future — about how one day this period would end.

سال‌ها بعد، که به مادرم خلاصه گفتم چه روزهایی داشتم، گفت: «به ما که چیزی نگفتی.» بله، نگفتم. وقتی تمومِ دغدغه‌هاتون خواهرم باشه و من و امید رو باعث‌وبانیِ بدبختیِ خودتون ببینید، و از هیچ کتک و شکنجه و توهینی دریغ نکنید، قطعاً براتون هم مهم نخواهد بود که چه بر سرِ توحید میاد. توحیدی که از نوجوانی تا سنِ سی‌وچهارسالگی، همه‌چیزِ خودش رو حروم کرد تا هزینه‌یِ خانواده رو بده، و هر فشار و کوته‌فکری و عذابی رو تحمل کرد، دلقک‌بازی کرد و همیشه مثبت بود — معلومه که توحید چیزی نمی‌گه. فرض کنید بگم؛ چه اتفاقی بعدش رخ می‌داد؟ مگه فضا فضایِ حرف‌زدن بود؟

Years later, when I gave my mother a brief summary of what those days had been like, she said, "You never told us anything." That's right, I didn't. When your entire concern is your daughter, and you see Omid and me as the cause of your own misfortune, and you spare no beating, no torment, no insult, then of course it will never matter to you what happens to Tohid. Tohid, who from adolescence until age 34, sacrificed everything of himself to cover the family's expenses, endured every kind of pressure, narrow-mindedness, and anguish, played the clown, and always stayed positive — of course Tohid says nothing. Suppose I had spoken up; what would have happened next? Was there ever really room to talk?

یه اتاقی بود توی گوشه‌یِ خونه‌یِ خانم زجاجیان، توی فازِ دومِ تراسه‌هایِ معلم، که ده سال از عمرِ من توی اون اتاقِ کثافت تباه شد؛ که آخرِ سر خواهرِ عزیزِ یک‌دونه‌تون بشه؟ مگه زندگی و انسان‌بودنِ توحید و امید براتون چه ارزشی داشت؟ هر بار دهن باز کردیم، گفتید فامیل منتظره زمین بخوریم؛ هر بار خواستیم بگیم نباید این‌طوری باشه، گفتید مگه سمیه چه بدی به شما کرده؟ هر بار اتفاقی افتاد، گفتید به‌خاطرِ شما خونه فروختیم.

There was a room in the corner of Ms. Zojajian's house, in Phase 2 of the Teachers' Terraces, where ten years of my life were wasted away in that filthy room — only for it to end up going to your one and only precious daughter? Did Tohid's and Omid's lives, our very humanity, mean anything to you at all? Every time we opened our mouths, you said the relatives are waiting for us to fall flat on our faces; every time we tried to say this shouldn't be happening, you said, what harm has Somayeh ever done to you? Every time something went wrong, you said we sold the house because of you.

حرف زیاده، اما کار به مصرفِ داروهایِ زیادی کشید، و از این بابت که توی اون دوران، حملاتِ شدیدِ عصبی و خوددرمانی خودمو به فنا ندادم، خوشحالم. لب‌هام مثلِ صحرایِ عرفات خشک می‌شد. و در سکوت شاهدِ همه‌چیز بودم.

ظهرهایِ سوزانِ تابستون، توی اتاقی که الان می‌دونید کجا بود، دراز می‌کشیدم؛ امید هم که طلاق گرفته بود و اومده بود. امید با من حرف می‌زد و خوابش می‌برد، و من ریزریز به درونِ اون همه افکار کشیده می‌شدم؛ ضربانِ قلبم همین‌جوری بالا می‌رفت، عرق رویِ صورتم رو می‌پوشوند و از رویِ پیشونیم می‌ریخت پایین، و کم‌کم حالتِ تهوع شروع می‌شد. با تمومِ قدرتم دهنم رو می‌گرفتم تا وقتی عق می‌زنم کسی نشنوه، و با سرعت می‌رفتم دستشویی، یا صورتمو توی بالش فرو می‌بردم.

وقتی جمع می‌شدیم سرِ میزِ ناهار یا شام، به‌زور چند قاشق می‌ذاشتم توی دهنم؛ و چون کسی توی صورتِ من نگاه نمی‌کرد، کسی نمی‌دید که من چقدر خوردم یا اصلاً خوردم یا نه، و بعد پا می‌شدم و در سکوت می‌رفتم. هیچ‌وقت اون اضطراب‌ها رو یادم نمی‌ره.

There's a lot more to say, but it got to the point of relying on heavy medication, and I'm glad that, in that period, the severe anxiety attacks and self-medicating didn't finish me off completely. My lips would go as dry as desert. And in silence, I witnessed all of it.

On scorching summer afternoons, I'd lie down in the room you now know the location of; Omid, who'd gotten divorced and moved back in, would be there too. Omid would talk to me and drift off to sleep, while I'd get pulled, piece by piece, into a flood of thoughts; my heart rate would climb on its own, sweat would cover my face and run down from my forehead, and gradually the nausea would begin. I'd clamp my mouth shut with everything I had so no one would hear me gagging, and rush to the bathroom, or bury my face in the pillow.

When we gathered at the lunch or dinner table, I'd force down a few spoonfuls; and since no one ever looked at my face, no one saw how much, or whether, I actually ate, and then I'd get up and leave in silence. I'll never forget that anxiety.

شب‌ها به‌زور آمی‌تریپتیلینِ بیست میلی‌گرم می‌خوابیدم، و از شدتِ ناراحتی و گریه بی‌قراری می‌کردم، و امید نمی‌دونست چیکار کنه. می‌خوابیدم،
و بعد از چند ساعت، به‌خاطرِ تشنگیِ خیلی زیاد و داروهایی که می‌خوردم — چون همش اسهال بودم و می‌خواستم توی دستشویی مدفوعِ سفت هم ببینم تا مطمئن بشم سالمم — لب‌ودهنم آب می‌خورد و بازم تلاش می‌کردم بخوابم. یهو می‌دیدم دارم کابوس می‌بینم؛ آدم‌هایِ مرده و پیرزن‌هایِ سیاه و وحشتناک داشتن فریاد و جیغ می‌کشیدن..

همه‌چیز برام غیرقابل‌تحمل شده بود، ولی کسی حتی توی اتاقی که تبدیل شده بود به زندان، احوالِ من رو نمی‌پرسید، چه برسه به باز کردنِ درِ اتاق. به‌خاطرِ پول. به‌خاطرِ خونه‌خریدن، و به‌خاطرِ این‌که من و امید باعث‌وبانیِ همه‌یِ این‌ها بودیم، و به‌جز من و امید، همه فرشته بودن و آدم‌هایی معصوم و خوب.

At night, I'd force myself to sleep on twenty milligrams of amitriptyline, restless from the sheer distress and crying, and Omid never knew what to do. I'd fall asleep, And a few hours later, because of extreme thirst and the medication I was on — since I was constantly having diarrhea and wanted to see firm stool in the toilet just to reassure myself I was okay — I'd wet my lips and mouth with a little water and try to fall back asleep. Suddenly I'd realize I was in the middle of a nightmare; dead people, terrifying black old women, screaming and shrieking..

Everything had become unbearable, but no one, not even in that room that had become my prison, ever asked how I was doing, let alone opened the door. Because of money. Because of buying a house, and because Omid and I were seen as the cause of all of it, while everyone except us was an angel, innocent and good

بله، روزگارِ کثافتی بود، و همه‌چیز سرِ پول و خونه‌خریدن بود. فقط و فقط پول.

Yes, it was a filthy, rotten time, and everything came down to money and buying a house. Only and only money.

"I Had to Leave"باید می‌رفتم

Applying for work 2017-2019

دورانِ درخواست کار توی سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹

خب، با توجه به شرایطِ من توی اون دوران — اقتصادِ افتضاح و رو به نابودیِ مملکت، نبودِ کار و آینده — تصمیم گرفتم اپلای بکنم و ایران رو ترک کنم. اما اولین مشکل، مشکلِ صحبت به انگلیسی بود. خوشبختانه با ترجمه‌ی مطالب توی پویانما، تا حدِ زیادی مشکلِ انگلیسیم رو برطرف کرده بودم؛ بضاعتِ مالی هم نداشتم که زبان بخونم. توی دورانی که استودیو دایر کرده بودیم، یه معلم گرفتیم برای آموزش، که خیلی دوام نیاورد.

Given my situation at the time — the country's disastrous, collapsing economy, no work, no future — I decided to apply abroad and leave Iran. But the first obstacle was speaking English. Fortunately, translating content for Puyanama had largely solved my English problem; I didn't have the financial means to take language classes. During the period we ran our own studio, we hired a teacher for lessons, but that didn't last long.

شروع کرده بودم به انگلیسی خوندن. دیگه نمی‌تونستم شرایط رو تحمل کنم؛ این‌که سرِ سفره کسی بهم نگاه نمی‌کرد. با امید رفتیم شمال تا بلکه یه طویله پیدا کنیم بچپیم توش، که کمی سرسبز هم باشه. اما رقم‌ها عجیب بود. برگشتیم. یادمه رفته بودم یکی از این دفاترِ سودجویِ مهاجرت که فقط پول بالا می‌کشن. گفتم می‌خوام برم کانادا؛ هیچی نگفت، یارو فقط پرسید «پول چقدر داری؟» گفتم مگه چقدر می‌شه؟ یه عددِ نجومی گفت، کرک‌وپرم ریخت. گفتم من هنرمندِ سه‌بعدی‌ام، انیمیشنِ دیجیتال، گیم و فلان و بیسار... یارو گفت: «برو بینیم بابا.»

خیلی تلاش می‌کردم تا امیدوار به زندگی بمونم. روزهایِ واقعاً جان‌کاه و آخرالزمانی‌ای رو تجربه می‌کردم، و باورم نمی‌شد حقیقتِ زندگیِ من اینطوری رقم خورده باشه.

Make it stand out

کتاب هایی که باهاشون تمرین می کردم

I'd started studying English. I couldn't bear the situation anymore — the way no one at the dinner table even looked at me. Omid and I went north, hoping to find some barn we could squeeze into, somewhere at least a bit green. But the prices were absurd. We came back. I remember going to one of those predatory immigration offices that just fleece you for money. I said I wanted to go to Canada; the guy said nothing, just asked, "How much money do you have?" I said, how much is it going to be? He named some astronomical figure, and my heart sank. I said I'm a 3D artist, digital animation, games, and so on... The guy just said, "Get out of here."

I tried so hard to stay hopeful about life. I was living through days that were genuinely gut-wrenching, apocalyptic, and I couldn't believe that this was really how my life's story was turning out.

از سی‌ویک‌سالگی، هوایِ رفتن به سرم زد و شروع کردم به اپلای کردن.

at age 31, the urge to leave took hold of me, and I began applying.

پروسه‌یِ اپلای، تا گرفتنِ پیشنهادِ کار از یه شرکتِ اروپایی که مستقر توی پراگِ جمهوریِ چک بود، سه سال و نیم طول کشید. طیِ این سه سال، صبرم تا آستانه‌یِ لبریزی، تست و آزموده شد؛ و درست پیش از عملی‌کردنِ ایده‌یِ خودکشی، نهایی شد.

The application process, up until I finally received a job offer from a European company based in Prague, Czech Republic, took three and a half years. Throughout those three years, my patience was tested right to the brink of breaking — and it was finalized right before I would have acted on the idea of suicide.

انگلیسی یاد می گرفتم

توی این عکس که امید از من گرفته، من رو می‌بینید. شب و روز انگلیسی تمرین می‌کردم، و قشنگ یادمه همیشه به امید می‌گفتم که فرصت محدوده و نمی‌دونیم این دریچه‌ای که جلومون باز شده چقدر دوام میاره. نباید دست بکشیم.
You can see me in this photo, taken by Omid. I was practicing English day and night, and I clearly remember always telling Omid that the opportunity was limited, and we didn't know how long this window that had opened in front of us would last. We couldn't afford to give up.

دقیقاً یادمه همین شرکتی که بهش اشاره کردم، اگه اوکی نمی‌شد کاملاً جدی به خودکشی فکر می‌کردم. تنها عاملی که احتمالاً می‌تونست جلوی اقدام کردنم رو بگیره، زجر و عذابی بود که به مادرم وارد می‌شد. وگرنه به آخرِ خط رسیده بودم.

خوشبختانه شرکت اوکی رو داد و کارهایِ اخذِ ویزا و اقامت و گرفتنِ کارتِ کارمندی رو شروع کردیم.

I clearly remember that this company I mentioned was my last thread — if it hadn't come through, I was seriously considering suicide. The only thing that could have possibly stopped me was the suffering it would cause my mother. Otherwise, I had reached the end of the line.

Fortunately, the company said yes, and we started the process of getting the visa, residency, and my employee card.

That's a heavy thing to put into words, and I imagine writing it down took something out of you too. If any of that weight from that period is still something you're sitting with, it might help to talk to someone directly — not just write around it.

از کودکی فقر و توهین و بدبختی رو تجربه می‌کردم، و تا سی‌سالگی همچنان ادامه داشت؛ درحالی‌که عینِ روبات کار می‌کردم و هر چیزی که به آدم‌بودنم ربط داشت رو سرکوب کرده بودم. نه دوستی داشتم، نه دوست‌دختری، نه حامی‌ای، نه چیزی که بشه دلم رو بهش خوش کنم یا حتی امیدوار باشم. هر کسی هم که اسمِ ایران رو موقعِ اپلای می‌شنید، فرار می‌کرد؛ هرچند در ظاهر و کلام بگن «نه، این‌طوری نیست».

یادم نیست چندبار ایمیلی که با «متأسفانه» شروع می‌شد دریافت کردم. صدها بار امیدم ناامید شد؛ تا جایی که مادرم یه روز برگشت گفت: «تو اگه کار بلد بودی، تا حالا استخدامت کرده بودن.»

From childhood, I experienced poverty, insults, and hardship, and it kept going all the way until I was 30 — while I worked like a robot and suppressed everything that had to do with being human. I had no friends, no girlfriend, no support, nothing I could take comfort in or even feel hopeful about. Anyone who heard the word "Iran" during the application process would back away, even if, in words, they claimed otherwise.

I don't remember how many emails I received that started with "unfortunately." My hope was crushed hundreds of times — to the point that one day my mother turned to me and said, "If you actually knew how to do your job, they would have hired you by now."

صدها جا اپلای کردم. فرم‌هایِ آنلاینِ بی‌شماری پر کردم، و گاهی هم خودم با ایمیلِ خودم اپلای می‌کردم، و از طریقِ لینکدین هم خیلی از درخواست‌ها رو فرستادم. همه رو ندارم و نمی‌شه که داشته باشم تا اینجا بذارم، ولی این پایین لیستِ ایمیل‌هاییه که صرفاً با واژه‌ی «متأسفانه» شروع شدن و همه به اپلای‌هایِ من مربوط‌ان؛ نامربوط‌ها رو خط زدم. تقریباً سه برابرِ اون لیست، ایمیل و سی‌وی و پورتفولیو فرستادم که خیلی‌هاشون اصلاً جواب ندادن. دلم آتیش می‌گیره وقتی به این لیستِ بلندبالا نگاه می‌کنم؛ که تازه، همون‌طور که گفتم، صرفاً اون‌هاییه که توی اینباکسم هستن.

چندین جا هم آرت‌تست گرفتن. شب و روز کار می‌کردم. معمولاً هم یه هفته زمان بهت می‌دن. اون یه هفته‌ها رو تا مرزِ نابودیِ فیزیکی و روحی کار می‌کردم تا کار رو به بهترین شکلِ ممکن آماده کنم و بفرستم. خیلی‌ها حتی سرکاری بودن و کلاً کار رو این‌جوری انجام می‌دادن، ولی برایِ من فقط رفتن مهم بود؛ چون آینده رو باید خودم می‌ساختم، نه این‌که دودستی تحویلم بدن.

I applied to hundreds of places. I filled out countless online forms, and sometimes I even applied through my own email address, and I sent many applications through LinkedIn too. I don't have all of them, and there's no way I could, so I can't include them all here — but below is a list of emails that simply started with the word "unfortunately," all related to my applications; I've crossed out the irrelevant ones. I sent roughly three times that number of emails with my CV and portfolio, and many never even replied. My heart still burns looking at this long list — and as I said, this is only what's left in my inbox.

Several places gave me art tests. I worked day and night. They usually give you a week. I worked through those weeks to the brink of physical and mental collapse, trying to prepare and submit the work in the best possible way. Many of these tests were honestly a scam, done just to extract free work, but for me, all that mattered was getting out — because I had to build my own future, not wait for it to be handed to me.

The result that came of it all نتیجه‌ای که حاصل شد

خوشبختانه توی سالِ ۲۰۱۹، قرعه به نامم افتاد و هم آرت‌تست، هم مصاحبه با استودیویی توی پراگ، به ثمر نشست.

خوشحالیم رو نمی‌تونم وصف کنم. ناباوریِ آمیخته با ترس؛ ترس از ناشناخته‌ها. ولی به هیچ چیز فکر نمی‌کردم جز رفتن. حتی به این‌که چی خواهم خورد، چطور دوام خواهم آورد، و به چالش‌هایِ پیشِ رو هم فکر نمی‌کردم. یه نفس توی اقیانوسِ ریسک شیرجه زده بودم، و حالا باید ادامه می‌دادم.

Fortunately, in 2019, my number finally came up: both the art test and the interview with a studio in Prague came through successfully.

I can't describe how happy I was. Disbelief mixed with fear — fear of the unknown. But I wasn't thinking about anything except leaving. I wasn't even thinking about what I would eat, how I would survive, or the challenges ahead. I had taken one breath and dived into an ocean of risk, and now I had to keep going.

Moving to Prague 2019

هیچ‌وقت روزهایِ هیجان‌انگیزِ اخذِ ویزا و انجامِ کارهایِ قانونی رو فراموش نخواهم کرد. امیدِ عزیزم تا می‌تونست مستند فیلم‌برداری می‌کرد و عکس می‌گرفتیم. چندتایی رو اینجا می‌ذارم؛ یه ویدئویِ یک‌ونیم‌ساعته هم هست از روزهایِ منتهی به پایانِ کارهایِ اداری و تماسِ سفارتِ جمهوریِ چک و اعلامِ خبرِ موافقت و صدورِ ویزا. باورم نمی‌شد که روزِ ۱۹ ژوئن پرواز می‌کنم سمتِ جمهوریِ چک.

I will never forget those thrilling days of getting the visa and handling all the legal paperwork. My dear Omid filmed as much of it as he could, and we took photos. I'll include a few here; there's also a hour-and-a-half video from the days leading up to finishing the paperwork, the call from the Czech embassy, and the announcement that the visa had been approved and issued. I couldn't believe it — I would be flying to the Czech Republic on June 19th.

اینجا سلفی گرفتم از خودم که مدارکِ نهایی رو از سفارت تحویل گرفته بودم و عینِ خر خوشحال بودم. ذره‌ای به فردایِ پس از مهاجرت فکر نمی‌کردم.
Here I took a selfie of myself after picking up the final documents from the embassy, happy as a fool. I wasn't thinking one bit about what would come after the move.

روزِ موعود فرا رسید و توی اینستاگرام یه کلیپِ کوتاه هم آپلود کردم؛ زحمتِ تدوینش رو امید کشیده بود. اون چمدونِ آبی‌رنگ که تمومِ زندگیم توش بود رو هم فراموش نمی‌کنم. مهم‌تر از همه برام اون مدارک بودن که باید کاملاً حواسم بهشون می‌بود تا گم‌وگور نشن. هیچ‌وقت پامو بیرونِ مملکت نذاشته بودم و برایِ اولین‌بار توی سنِ سی‌وچهارسالگی داشتم می‌رفتم ترکیه — البته فقط فرودگاهِ استانبول ترانزیت داشتم — و بعد پراگ، فرودگاهِ واتسلاو هاول.

The day finally arrived, and I uploaded a short clip to Instagram; Omid did the editing work. I'll never forget that blue suitcase that held my entire life. Most important to me were the documents — I had to watch them like a hawk so nothing would get lost. I had never set foot outside the country before, and for the first time, at age 34, I was heading to Turkey — though only as a transit through Istanbul airport — and then on to Prague, Václav Havel Airport.

یکی از ارزون‌ترین بلیط‌ها رو خریده بودیم؛ رقمش هنوز یادمه: یک‌ونیم میلیون تومن. یه هواپیمایِ دروداغون که از وقتی بلند شد توی هوا تکون‌هایِ شدید می‌خورد تا موقعِ فرود؛ حینِ فرود هم گوش‌هام چنان درد گرفته بود که احساس می‌کردم الانه که بترکن. شب رو توی فرودگاه خوابیدم کنارِ چمدون، و ساعت ده دقیقه به هفتِ صبح بود که حی‌وحاضر کنارِ گیت بودم؛ بی‌خواب و گرسنه. پونصد یورو پول داشتم. تمومِ زندگیم همون پونصد یورو بود که جرأت نداشتم چیزی ازش خرج کنم. حدودِ سه ماهی هم با شرکتی که قرارداد امضا کرده بودم کار کرده بودم، و چون همه‌ی بانک‌ها تحریم بودن و باید پول به‌صورتِ قانونی وارد حسابم می‌شد، بهشون گفته بودم چیزی بهم ندن تا برسم اونجا و حساب بانکی باز کنم. خلاصه تا اون روزِ موعود هم باید با همون پونصد یورو گذرانِ زندگی می‌کردم.

We'd bought one of the cheapest tickets available; I still remember the price: 1.5 million tomans. It was a beat-up plane that shook violently in the air from the moment it took off until landing; during the landing my ears hurt so badly I thought they were about to burst. I slept the night at the airport next to my suitcase, and at ten minutes to seven in the morning, I was right there by the gate — sleepless and hungry. I had 500 euros. My entire life savings was that 500 euros, and I didn't dare spend a cent of it. I had already worked for about three months with the company I'd signed a contract with, and since all the banks were under sanctions and the money had to enter my account legally, I had told them not to pay me anything until I arrived there and opened a bank account. So, until that fateful day, I had to get by on just those 500 euros.

یه عکسِ قایمکی از سفارت و بخشِ کنسولگری گرفتم، جایی که زندگیم اونجا دگرگون شد. یه عکس هم از بلیطِ سفرم به استانبول؛ با هواپیمایِ قضیه‌دارِ سامان‌ایر. هیچ‌وقت از اینجا بلیط نخرید.

I sneaked a photo of the embassy and its consular section, the place where my life was transformed. I also have a photo of my ticket to Istanbul, on that problem-plagued Saman Air flight. Never buy tickets from them.

بالاخره رسیدم فرودگاه. من همیشه توی ایران، که بارِ زندگی افتاده بود روی دوشمون، صبح‌ها حالتِ تهوع بهم دست می‌داد؛ از روزی که با امید تهران رفتیم، هر روز صبح که می‌رفتیم سرِ کار، محیطِ جدید، آدم‌هایِ جدید، باید فارسی صحبت می‌کردم، باید انتظارات رو برآورده می‌کردم، باید همیشه خوب پیش می‌رفتم تا مبادا به مشکلی بربخوریم؛ و خانواده‌ام همیشه می‌گفتن «توحید صبح‌ها همیشه بالا میاره»، انگار این یه موهبتِ الهیه که من دارم. خلاصه به‌محضِ دیدنِ پراگ از داخلِ هواپیما، دوربین رو درآوردم (دوربینی که توی خیابونِ میرداماد کرده بودن توی پاچه‌مون و گرون فروخته بودنش) و از فرود و لحظه‌ی دگرگونیِ زندگیم فیلم گرفتم؛ در همون حین هم تلاش می‌کردم صدایِ حالتِ تهوعم رو کسی نشنوه. چندین‌بار حالتِ تهوع بهم دست داد، ولی با این‌حال ویدئو رو گرفتم، و بعد از بیرون اومدن از فرودگاه هم یه عکسِ دیگه گرفتم. جهان برام عجیب شده بود، و باید برایِ بارِ سوم از صفر شروع می‌کردم برایِ درست‌کردنِ زندگیم از سنِ سی‌وچهارسالگی.

I finally arrived at the airport. Back in Iran, especially from age 19 onward, once the burden of life had fallen on our shoulders, I would always get nauseous in the mornings — from the day Omid and I moved to Tehran, every morning heading to work: a new environment, new people, having to speak formally, having to meet expectations, always having to make things go well so we wouldn't run into trouble. My family always used to say, "Tohid always throws up in the mornings," as if it were some divine gift I had. Anyway, the moment I saw Prague from inside the plane, I pulled out my camera (a camera we'd bought overpriced from some shady dealer on Mirdamad Street) and filmed the landing and that life-altering moment, all while trying to make sure no one heard the sound of my nausea. I felt sick to my stomach several times, but I still got the video, and after coming out of the airport I took another photo. The world felt strange to me, and for the third time, I had to start from zero to rebuild my life — at age 34.

این همون ویدئوییه که توی پاراگراف‌هایِ بالاتر بهش اشاره کردم.

This is the same video I mentioned in the paragraphs above.
I captured one of the most life-changing moments of my life during this landing — my first-ever relocation to Europe and the start of building my life from scratch in Prague. You can watch the whole landing in this video. Flight: PRG — Turkish Airlines TK 1767, 20th :)

My History Part 2

Dušyeri, LELIKO, PEPEE - 2015

August 2015
Buying out military service and obtaining the End-of-Service Card
خرید خدمت و گرفتن کارت پایان خدمت

A letter from February 6th, 2015

چهارشنبه، ۲۴ مرداد ۱۳۹۷

عشق من به نقاشی
My Love for Painting

My ms.Rain short Animation 2016-2017

Last birthday cake آخرین کیک تولد

حمله‌های عصبی‌ای که کسی ندید / "The Anxiety Attacks No One Saw"

بله، روزگارِ کثافتی بود، و همه‌چیز سرِ پول و خونه‌خریدن بود. فقط و فقط پول.

"I Had to Leave"باید می‌رفتم

The result that came of it all نتیجه‌ای که حاصل شد

Moving to Prague 2019

Continue to part three

Work Blog Contact

My History Part 2

Dušyeri, LELIKO, PEPEE - 2015

August 2015 Buying out military service and obtaining the End-of-Service Cardخرید خدمت و گرفتن کارت پایان خدمت

A letter from February 6th, 2015

چهارشنبه، ۲۴ مرداد ۱۳۹۷

عشق من به نقاشیMy Love for Painting

My ms.Rain short Animation 2016-2017

Last birthday cake آخرین کیک تولد

حمله‌های عصبی‌ای که کسی ندید / "The Anxiety Attacks No One Saw"

بله، روزگارِ کثافتی بود، و همه‌چیز سرِ پول و خونه‌خریدن بود. فقط و فقط پول.

"I Had to Leave"باید می‌رفتم

The result that came of it all نتیجه‌ای که حاصل شد

Moving to Prague 2019

Continue to part three

My History Part 1

Work Blog Contact

August 2015
Buying out military service and obtaining the End-of-Service Card
خرید خدمت و گرفتن کارت پایان خدمت

عشق من به نقاشی
My Love for Painting